De keuze voor een bepaalde fusievorm hangt onder andere af van de civielrechtelijke gevolgen, verliespositie, heffingen buiten de winstbelastingen en de mate van flexibiliteit voor toekomstige stappen. In dit artikel wordt ingegaan op de belangrijkste keuzeafwegingen tussen de drie fusievormen.
Karakter en systematiek
De aandelenfusie kenmerkt zich doordat niet de onderneming, maar de aandelen in de vennootschap worden ingebracht tegen uitreiking van aandelen van de vennootschap waarin wordt ingebracht. De juridische identiteit van de vennootschap en haar activa en passiva blijven onaangetast; uitsluitend de aandeelhoudersstructuur wijzigt.
Bij een bedrijfsfusie gaan de activa en passiva van een onderneming over op een andere vennootschap, doorgaans tegen uitreiking van aandelen in de verkrijgende vennootschap. De onderneming wordt aldus verplaatst, terwijl de overdragende rechtspersoon kan blijven voortbestaan.
De juridische fusie vormt het meest vergaande instrument. Door vermogensovergang onder algemene titel houdt ten minste één rechtspersoon op te bestaan, waarbij diens gehele vermogen van rechtswege overgaat op de verkrijgende rechtspersoon.
Deze kenmerkende verschillen werken door in vrijwel alle fiscale en civielrechtelijke aangelegenheden.
Doorschuiving claims
Een primaire afweging is de vraag in hoeverre de fusie fiscaal geruisloos kan plaatsvinden.
Bij de aandelenfusie kan – mits er wordt voldaan aan de wettelijke voorwaarden – doorschuiving plaatsvinden van de aanmerkelijk belangclaim in de inkomstenbelasting en van de latente belastingclaim in de vennootschapsbelasting. De fiscale positie van de onderliggende onderneming blijft volledig intact. Daarmee is de aandelenfusie bij uitstek geschikt voor situaties waarin herstructurering op aandeelhoudersniveau wordt beoogd. Op het niveau van de objectieve onderneming wijzigt er niets. De doos wordt verkocht (de aandelen in de BV), niet de inhoudt van de doos zelf (activa en/of passiva van de onderneming).
De bedrijfsfusie maakt eveneens doorschuiving mogelijk, maar hier schuiven de fiscale claims mee met de overgedragen activa en passiva. Dit impliceert dat de verkrijgende vennootschap de fiscale boekwaarden en claims voortzet, terwijl de overdragende vennootschap deze positie verliest.
Bij de juridische fusie wordt de fiscale continuïteit bereikt via overgang onder algemene titel. In beginsel kunnen ook hier fiscale claims worden doorgeschoven.
Een belangrijk aandachtspunt bij de fusies is dat vele overeenkomsten, vergunningen en dergelijke ‘change of control’-bepalingen bevatten. Deze zijn ook van toepassing bij een juridische fusie ondanks dat de hoofdregel is overgang van rechtswege.
Verliesverrekening
Een belangrijk aandachtspunt in de praktijk is of er sprake is van nog aanwezige verliescompensatie.
Bij een aandelenfusie mogen voorfusieverliezen van de overnemende vennootschap alleen worden verrekend met winsten uit haar oorspronkelijke ondernemingsactiviteiten. Winsten uit het overgenomen bedrijf zijn dus uitgesloten van verliesverrekening met oude verliezen van de overnemer. Deze beperking geldt gedurende tien jaar na de fusie.
Bij een bedrijfsfusie mogen voorfusieverliezen alleen worden verrekend met het deel van de winst dat afkomstig is uit het oorspronkelijke bedrijf van de overnemer. Dit voorkomt dat verliezen van de ene vennootschap worden verrekend met winsten uit het overgenomen bedrijf. Na tien jaar vervalt deze beperking en mogen verliezen met alle winsten worden verrekend.
Bij een juridische fusie gaan verliezen van de verdwijnende rechtspersoon onder voorwaarden over op de verkrijgende rechtspersoon. Verliezen mogen alleen worden verrekend met het deel van de winst dat na de fusie is toe te rekenen aan de betreffende onderneming. Deze winstsplitsing is vaak een administratief complexe exercitie. Achterwaartse verliesverrekening is in beginsel uitgesloten, tenzij een goedkeurende regeling van toepassing is.
Consequenties
De aandelenfusie is civielrechtelijk het minst ingrijpend; er wijzigt niets in de vennootschap, de aandelen in de vennootschap worden overgedragen: contracten, vergunningen en arbeidsverhoudingen blijven onaangetast. De bedrijfsfusie vereist actieve medewerking van contractpartijen en raakt vrijwel altijd aan het regime van overgang van onderneming. De juridische fusie kent weliswaar automatische rechtsopvolging, maar gaat gepaard met een formele en tijdrovende procedure. Ondanks dat het vermogen van rechtswege overgaat, verdienen sommige zaken bijzondere aandacht. Denk aan de eerdergenoemde “change of control”-bepalingen in overeenkomsten en vergunningen. Die zijn vaak zo geformuleerd dat ze ook van toepassing zijn bij een juridische fusie.
Flexibiliteit
Een aandachtspunt is ook de flexibiliteit; hoeveel ruimte laat de fusievorm voor toekomstige herstructureringen? De aandelenfusiefaciliteit biedt doorgaans de meeste ruimte voor vervolgstappen, zoals afsplitsingen, verkoop van onderdelen of het toetreden van investeerders. De bedrijfsfusie kan fungeren als tussenstap in een gefaseerde herstructurering. De juridische fusie daarentegen heeft veelal een definitief karakter en heeft als kenmerk dat er sprake is van een verkrijgende en een verdwijnende vennootschap. Deze flexibiliteit is met name relevant in situaties waarin onzekerheid bestaat over de toekomstige ondernemingsstructuur of bij bedrijfsopvolgingstrajecten.
Zakelijkheid en anti-misbruik
Bij alle fusievormen speelt dat zij moeten steunen op zakelijke overwegingen. De toets of een fusie vooral is gericht op belastingontwijking of uitstel speelt bij elke faciliteit een belangrijke rol.
Schema
De keuze tussen een aandelen-, bedrijfs- en juridische fusie laat zich niet vangen in een vaste rangorde. Iedere fusievorm heeft zijn eigen voor- en nadelen. Het blijft maatwerk om in de gegeven situatie te bezien wat de meest aangewezen vorm is. Hieronder een vergelijkend schema van de drie fusievormen.
Vergelijkend schema fiscale reorganisatiefaciliteiten (incl. fiscale eenheid)
| Aspect | Aandelenfusie | Bedrijfsfusie | Juridische fusie | Fiscale eenheid VPB |
| Wettelijke basis | Art. 8 Wet Vpb ’69 jo. art. 3.55 Wet IB ’01 | Art. 14 Wet Vpb ’69 | Art. 14b Wet Vpb ’69 | Art. 15 t/m 15aj Wet Vpb ’69 |
| Wat wordt overgedragen? | Aandelen in een BV/NV | (Zelfstandig deel van een) onderneming: activa en passiva | Gehele vermogen onder algemene titel | Niets civielrechtelijk; fiscale consolidatie van resultaten |
| Civielrechtelijk gevolg | Overdrager blijft bestaan; aandelen wisselen | Overdrager blijft bestaan (tenzij leeg achterblijft) | Verdwijnende BV houdt op te bestaan | Alle vennootschappen blijven zelfstandig bestaan |
| Fiscale faciliteit | Doorschuiven verkrijgingsprijs aandelen | Doorschuiven fiscale boekwaarden activa en passiva | Doorschuiven fiscale boekwaarden gehele vermogen | Onderlinge transacties en resultaten geëlimineerd; verliesverrekening binnen FE |
| Zakelijkheidseis/ ontgaantoets | Niet vooral gericht op ontgaan of uitstellen van belasting | Idem | Idem | Strikte voorwaarden: ≥95%-bezit, financiële/economische verwevenheid, anti misbruik |
| Tegenprestatie | In beginsel aandelen (beperkte bijbetaling toegestaan) | Aandelen in verkrijgende vennootschap | Aandelen in verkrijgende vennootschap (of concernfusie) | Geen tegenprestatie |
| Voortzetting/ vervreemdingsverbod | Geen wettelijke termijn, maar misbruiktoets | Vervreemdingsverbod aandelen doorgaans 3 jaar | Vervreemdingsverbod aandelen doorgaans 3 jaar | Verbreking FE leidt tot afrekening stille reserves (art. 15ai Wet Vpb) |
| Overgang fiscale claims | Latente IB/VPB-claim schuift door naar nieuwe aandelen | Latente VPB-claim schuift door naar activa/passiva | Latente VPB-claim schuift door naar verkrijger | Claims blijven bestaan; bij ontvoeging vindt eindafrekening plaats |
| Verliesverrekening | Voorfusieverliezen overnemer beperkt verrekenbaar (houdsterbe- perkingen), 10 jaar | Voorfusieverliezen onder voorwaarden mee, beperkt tot winst oorspronkelijke onderneming | Verliezen verdwijnende rechtspersoon over naar verkrijger, toerekeningsregels, geen carry back | Verliezen direct verrekenbaar binnen FE; bij ontvoeging verliesverdamping mogelijk |
| Praktisch gebruik | Holdingstructuren, herstructurering aandeelhouders | Inbrengen of afsplitsen activiteiten | Vereenvoudigen concernstructuur | Cash pooling, directe verliesverrekening, administratieve vereenvoudiging |
| Toestemming inspecteur nodig? | Soms (m.n. IB/AB-situaties) | Soms (art. 14 lid 2 Wet Vpb’69) | Soms (art. 14b lid 3 Wet Vpb’69) | Ja, bij beschikking (art/ 15, lid 1 en lid 12 WetVpb’69) |
Andor Valkenburg is belastingadviseur bij Newtone.
Deze bijdrage komt uit het AV-magazine met als thema Fusies en overnames. Dit magazine is verschenen in april 2026. Zie https://www.accountancyvanmorgen.nl/kennisdoc/av1-2026-fusies-en-overnames/
