Inleiding
De bijdragen in deze editie van Tijdschrift Familiebedrijven staan in het teken van conflicten, bedrijfsopvolging en financiële vraagstukken binnen het familiebedrijf. Aan bod komt hoe adviseurs spanningen tussen familieleden vroegtijdig kunnen signaleren en welke rol mediation kan spelen bij het oplossen van conflicten. Ook worden de juridische mogelijkheden voor geschilbeslechting besproken, met bijzondere aandacht voor de vernieuwde geschillenregeling onder de WAGEVOE. Daarnaast wordt ingegaan op fiscale mediation en de mogelijkheden om met de Belastingdienst tot een oplossing te komen.
Bij bedrijfsopvolging staat de invloed van de BOR op de keuzes van ondernemers en hun familie centraal. Verder wordt aan de hand van onderzoek onder grote Nederlandse familiebedrijven besproken welke overwegingen een rol spelen bij dividenduitkeringen en het vaststellen van een dividendbeleid.
Conflicten oplossen in familiebedrijven| D.R.J. Breukhoven MfN (jurist en MfN-registermediator met accreditatie Familiemediation) | 1 PE
Conflicten binnen een van de 300.000 Nederlandse familiebedrijven zijn immer complex. Het draait in beginsel vaak om geld, macht en continuïteit. Generatie-overstijgende vergezichten maken onderlinge jeuk of irritatie vandaag de dag lastig. Een sterke vervlechting van emoties, zakelijke en familiebelangen maakt het een interessante symbiose. Waar traditionele juridische procedures vaak leiden tot escalatie en relationele schade, biedt mediation een duurzaam alternatief gericht op communicatieherstel. De mkb-adviseur speelt als vertrouwenspersoon een sleutelrol in dit proces en kan de best mogelijke verwijzer naar mediation zijn vooraleer volledige escalatie optreedt. Deze e-studie analyseert de specifieke conflictdynamiek en biedt de adviseur een praktisch en eenvoudig ‘stoplichtmodel’ om emoties te signaleren, de-escalerende vragen te stellen en mediation op het juiste moment te introduceren.
Leerdoelen
Na bestudering van deze e-studie kunt u:
- de specifieke kenmerken en escalatiedynamiek van conflicten binnen familiebedrijven herkennen;
- het praktische Stoplichtmodel1 toepassen om spanningen te signaleren en te bepalen welke rol als mkb-adviseur passend is;
- uitleggen wanneer mediation een geschikt instrument is (en wanneer niet);
- uitleggen welke rol de mkb-adviseur heeft als verwijzer.
Geschillen in het familiebedrijf. De impact van de WAGEVOE | Mr. S.G.H. Nieuwendijk (advocaat ondernemingsrecht en geschilbeslechting bij Köster Advocaten) | 1 PE
In het familiebedrijf lopen zakelijke, familiaire en persoonlijke belangen door elkaar. Loopt een conflict hoog op, dan kan de onderneming – soms na decennia – ten onder gaan. Deze e-studie behandelt de (juridische) instrumenten om zulke geschillen te beslechten wanneer statuten, aandeelhoudersovereenkomst en familiestatuut geen uitkomst bieden: van mediation en arbitrage tot een procedure bij de Ondernemingskamer. De nadruk ligt op de geschillenregeling, die met de Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure (WAGEVOE) op 1 januari 2025 ingrijpend is vernieuwd. Daarmee is deze regeling verworden tot een effectiever instrument om aandeelhoudersgeschillen op te lossen. Aan de hand van de eerste rechtspraak komen de uittredings- en uitstotingsprocedure, de billijke verhoging, voorlopige voorzieningen en samenhangende vorderingen aan bod. De e-studie behandelt tevens de eerste bevindingen na anderhalf jaar WAGEVOE en biedt praktische aandachtspunten voor de adviseur van het familiebedrijf.
Na bestudering van deze e-studie weet u:
- welke (juridische) instrumenten er bestaan om geschillen in het familiebedrijf op te lossen wanneer de statuten, de aandeelhoudersovereenkomst en/of het familiestatuut geen oplossing bieden;
- welke mogelijkheden de op 1 januari 2025 in werking getreden Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquête-procedure (WAGEVOE) daarvoor biedt;
- wat daarbij de belangrijkste aandachtspunten en overwegingen zijn.
Fiscale mediation bij familiebedrijven | Mr. dr. J.A. Booij (advocaat-belastingkundige, als MfN-registermediator verbonden aan Stone Partners en verbonden aan de Universiteit Leiden) | 1 PE
Deze e-studie gaat in op welke functie fiscale mediation kan vervullen bij conflicten rond familiebedrijven. Het vertrekpunt is dat zulke conflicten vaak gaan over opvolging, zeggenschap, waardering, echtscheiding, nalatenschap, dividendbeleid, financiering en de verhouding tussen actieve en niet-actieve familieleden. Fiscaliteit speelt daarbij op meerdere niveaus tegelijk: bij de vennootschap, de directeur-grootaandeelhouder, de opvolger, niet-opvolgende kinderen, de echtgenoot of ex-echtgenoot en erfgenamen. Fiscale procedures zijn niet altijd toegesneden op die samenloop, omdat zij primair één aanslag, beschikking of rechtsvraag beoordelen. Fiscale mediation met de Belastingdienst kan betekenis hebben waar een oplossing alleen uitvoerbaar is als fiscale gevolgen, invordering, waardering, boetes, rente en toekomstige compliance tegelijk worden besproken. De materiële belastingwet blijft daarbij de grens. Mediation is geen instrument om over belastingheffing te onderhandelen, maar een procedurele methode om feiten, belangen, bevoegdheden en oplossingsrichtingen zorgvuldig bijeen te brengen.
Leerdoelen
Na bestudering van deze e-studie kunt u:
- uitleggen welke rol fiscaliteit speelt bij het ontstaan, voortduren en oplossen van conflicten binnen familiebedrijven;
- het onderscheid herkennen en duiden tussen civielrechtelijke familie- en ondernemingsconflicten en de fiscale gevolgen daarvan;
- herkennen in welke situaties fiscale mediation met de Belastingdienst kan bijdragen aan duurzame conflictoplossing;
- beoordelen hoe fiscale rechtsvragen, familiebelangen en de continuïteit van de onderneming met elkaar samenhangen;
- inschatten wanneer betrokkenheid van de Belastingdienst noodzakelijk of wenselijk is;
- aangeven waar de mogelijkheden en grenzen van fiscale mediation liggen.
De BOR en de invloed op het bedrijfsopvolgingsproces bij een familiebedrijf | Mr. dr. M.J. Hoogeveen (werkzaam bij de Belastingdienst en als universitair docent verbonden aan het Fiscaal Instituut van Tilburg University en Tilburg Institute for Familybusiness) | 1 PE
De bedrijfsopvolgingsregeling in de SW 1956 is bedoeld om te voorkomen dat de continuïteit van een onderneming in gevaar komt door de heffing van schenk- of erfbelasting. Onder voorwaarden geldt een ruime vrijstelling (100%/75%) voor verkregen ondernemingsvermogen. Juist vanwege het aanzienlijke financiële belang van deze faciliteit en de daaraan verbonden voorwaarden beïnvloedt de BOR niet alleen de fiscale vormgeving van een bedrijfsopvolging, maar ook de keuzes die ondernemers en hun familie maken. Dat is niet altijd wenselijk. In deze e-studie wordt aan de hand van verschillende praktijkvoorbeelden besproken op welke wijze de BOR het bedrijfsopvolgingsproces en de familiedynamiek beïnvloedt.
Leerdoelen
Na bestudering van deze e-studie weet u:
- dat het wenselijke bedrijfsopvolgingsproces of -tijdstip kan botsen met de voorwaarden van de BOR;
- op welke wijze de BOR het bedrijfsopvolgingsproces en de keuzes van ondernemers en hun familie beïnvloedt en waarover u het gesprek moet aangaan;
- welke oplossingen u heeft om te voorkomen dat de bezitseis de BOR bij de bedrijfsopvolging frustreert;
- welke civielrechtelijke, fiscale en governancevraagstukken zich voordoen bij de overdracht van een familiebedrijf en welke invloed de BOR daarop heeft;
- wat de voor- en nadelen zijn van tijdelijke gezamenlijke eigendom ter optimale benutting van de BOR en wat u moet bespreken;
- dat u ondernemers moet adviseren over de gevolgen van verschillende opvolgingsscenario’s, waarbij zowel de wensen van de familie als de fiscale gevolgen worden betrokken.
Dividend(beleid) en familiebedrijven | Prof. dr. R.H. Flören (RSM Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht aan Nyenrode Business Universiteit) en mr. L.D.L. Bles-Temme (Managing Partner bij RSM, fiscalist en verantwoordelijk voor de adviesgroep Familiebedrijven binnen RSM) | 1 PE
Uit onderzoek onder 130 grote Nederlandse familiebedrijven blijkt dat slechts 46% van de familiebedrijven een dividendbeleid heeft. Het onderzoek richt zich op dividenduitkeringen naar de persoonlijke holdings van de eigenaren. Familiebedrijven met meerdere eigenaren hebben significant vaker een dividendbeleid (51%) dan familiebedrijven met slechts één eigenaar (30%). Een vast percentage van de winst is voor 45% van de familiebedrijven met een dividendbeleid de basis voor de dividenduitkeringen. Voor de familiebedrijven zonder dividendbeleid is een bedrag afhankelijk van de inkomstenbehoefte van de eigenaren (26%) een belangrijke basis voor de dividenduitkering. De belangrijkste overwegingen om dividend uit te keren zijn om het vermogen uit de risicosfeer van het bedrijf halen (58%) en om fiscale overwegingen (46%). Bij familiebedrijven staat het belang van het bedrijf duidelijk boven dat van de eigenaren. Maar liefst 88% van de familiebedrijven geeft prioriteit aan de investeringsbehoeften van het bedrijf, zelfs als dat ten koste gaat van de persoonlijke inkomsten van de familie-eigenaren.
Leerdoelen
Na bestudering van deze e-studie heeft u inzicht in:
- de overwegingen bij familiebedrijven om al dan niet dividend uit te keren;
- het belang van een dividendbeleid voor de basis van de dividenduitkering;
- de invloed van een raad van commissarissen (rvc) op het dividendbeleid;
- de invloed van meerdere eigenaren in familiebedrijven op het dividendbeleid.
- D.R.J. Breukhoven
- Mr. S.G.H. Nieuwendijk
- Mr. J.A. Booij
- Mr. M.J. Hoogeveen
- Prof. dr. R.H. Flören
- Mr. L.D.L. Bles – Temme
