De tijdelijke regeling voor belastingvrije schenkingen die in 2013 en 2014 van kracht was, is vooral ingezet om hypotheken af te lossen – bij naar schatting 74% van de schenkingen. Dat schrijft de Rekenkamer.
De rekenkamer wilde vaststellen of het aannemelijk is dat de (verruimde) vrijstelling schenkbelasting ten behoeve van de eigen woning zal bijdragen aan de doelen van de regeling vanaf 2017: het verminderen van de hypotheekschuld en het aantal onderwater-hypotheken. De regeling ‘kostte’ de schatkist €1,1 miljard. Dat was ruim tien keer meer dan de €104 miljoen die tevoren was verwacht. De hypotheekschuld daalde met €8 miljard en er staan minder huizen ‘onder water’. De schenkingsvrijstelling is dit jaar blijvend ingevoerd voor overdrachten aan familieleden tot 40 jaar. Vanaf 2013 nam de gemiddelde hypotheekschuld van woningeigenaren na een jarenlange stijging voor het eerst af, volgens de Rekenkamer. Dat was ook het idee achter het instrument. De afname is niet alleen aan de schenkingsregeling te danken. Ook de aantrekkende economie en huizenmarkt hebben daaraan bijgedragen.
Inkomstenderving
Het ministerie van Financiën verwacht dat dit een inkomstenderving oplevert van €97 miljoen per jaar, maar de Rekenkamer twijfelt daar in de evaluatie aan. ‘De structurele regeling vanaf 2017 zal vermoedelijk een veel minder groot effect op het aantal schenkingen teweeg brengen. In 2013/2014 was de regeling bedoeld als tijdelijke impuls, wat vermoedelijk zorgde voor de enorme stijging van het aantal schenkingen. Dat maakt dat de omvang van het effect van de regeling vanaf 2017 vermoedelijk ook kleiner zal zijn. Voor de permanente verruiming van de regeling rekent Financiën op een structurele derving van € 97 miljoen per jaar. Ook bij deze raming zijn de te verwachten aantallen schenkingen de onzekere factor. Dit heeft zijn weerslag op de omvang van de derving en op de omvang van de effecten,’ aldus de Rekenkamer.
Verruiming
In 2013/2014 maakten 159.000 mensen gebruik van de uitgebreide ‘vrijstelling schenkbelasting eigen woning’. Het ministerie rekende toen op 20.000. Tot 2013 werd er nog gemiddeld 5000 keer per jaar gebruik gemaakt van de toenmalige regeling, wat gemiddeld €29 miljoen aan belastingafdracht scheelde. Toen de tijdelijke verruiming werd beëindigd, daalde het aantal vrijstellingen weer tot onder de 10.000 per jaar. Per 1 januari 2017 is een nieuwe schenkingsregeling van start gegaan, waarbij mensen tussen de 18 en de 40 jaar opnieuw €100.000 mogen ontvangen, op voorwaarde dat het geld wordt gebruikt voor de eigen woning. De schenking hoeft niet per se van ouders, maar mag ook van grootouders, ooms of tantes komen.
