Burgers en zzp’ers die geen belastingaangifte doen, krijgen geregeld betalingsproblemen doordat de fiscus hoge inschattingen doet en boetes oplegt. Met redelijke schattingen van inkomsten kan de Belastingdienst voorkomen dat mensen een te hoge aanslag krijgen opgelegd en daarmee problemen voorkomen, zo concludeert de Inspectie belastingen, toeslagen en douane (IBTD) in een onderzoek naar vroegsignalering van (betalings)problemen van burgers en zzp’ers.
De Belastingdienst benadert steeds vaker burgers en zzp’ers die geen aangifte inkomstenbelasting of omzetbelasting hebben gedaan en biedt zo nodig hulp aan. Voor mensen die na herinnering en aanmaning niet worden bereikt, maakt de Belastingdienst een schatting die leidt tot een ambtshalve aanslag. De inspectie noemt mensen met psychische problemen en dakloze mensen als voorbeelden. ‘Om (betalings)problemen te voorkomen, vindt de IBTD het belangrijk dat de Belastingdienst redelijke schattingen van inkomsten maakt en die redelijkheid bewaakt. Daarvoor is nodig dat de dienst goed vastlegt hoe de individuele schattingen tot stand gekomen zijn. Daarnaast vindt de inspectie het belangrijk dat de dienst een passende oplossing zoekt voor mensen die in het verleden door te hoge schattingen in grote financiële problemen zijn gekomen.’
Voorwaardelijke boetes
Mensen zo gericht mogelijk uitnodigen voor het doen van aangifte en meer maatwerk bieden bij boetes en bij het verlenen van uitstel van betaling of kwijtschelding kunnen problemen voorkomen. De Belastingdienst mag op grond van de wet geen boetes onder voorwaarden opleggen. De inspectie geeft de wetgever in overweging om samen met de Belastingdienst te verkennen of invoering van voorwaardelijke boetes een waardevolle toevoeging is om maatwerk te bieden. Inspecteur-Generaal Bart Snels: ‘Mensen hebben zo meer gelegenheid om hun verzuim te herstellen en de ‘bestraffing’ is meer proportioneel. Bovendien biedt het de Belastingdienst meer mogelijkheden tot het bieden van maatwerk.’
AVG zit in de weg
Volgens de inspectie worden er binnen de Belastingdienst wel initiatieven gestart om mensen met problemen zo vroeg mogelijk in beeld te krijgen, maar die komen niet altijd van de grond. ‘Dat komt door het uitblijven van besluitvorming over de vraag of persoonsgegevens op grond van de AVG gebruikt mogen worden voor vroegsignalering.’ De inspectie vindt dat de Belastingdienst met prioriteit moet onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om persoonsgegevens te gebruiken voor de dienstverlening zodat mensen met (betalings)problemen zo vroeg mogelijk geholpen kunnen worden. ‘De IBTD constateert namelijk dat initiatieven op het terrein van vroegsignalering vastlopen of worden belemmerd door het uitblijven van die interne besluitvorming. Op dit moment mogen Belastingdienstmedewerkers bijvoorbeeld geen gebruik maken van een model waarmee mensen die in de problemen dreigen te komen, in een vroeg stadium herkend kunnen worden.’
Een knelpunt is ook dat het programma Vroegsignalering diverse directies bestrijkt binnen de Belastingdienst, met elk een eigen aanpak. ‘Dit kan ertoe leiden dat het zicht op problemen van burgers, en met name zzp’ers, versnipperd is. Dit kan een integrale mensgerichte aanpak in de weg staan.’
