Bits of Freedom reikt de prijs jaarlijks uit aan personen of organisaties die volgens de stichting digitale rechten en het recht op privacy schenden. De expertjury kende de prijs toe aan de Belastingdienst vanwege het gebruik van risicoselectie- en controlemiddelen die niet aan de wettelijke eisen zouden voldoen.
In de toelichting stelt de organisatie dat veel van de algoritmen die de Belastingdienst inzet niet in de haak zijn. “Van de zo’n honderd algoritmen die worden ingezet, blijkt de helft niet aan de wettelijke regels te voldoen.” Volgens de jury gaat het op meerdere vlakken mis. Zo zou de Belastingdienst verzuimen om bij risicovolle verwerkingen vooraf de privacyrisico’s in kaart te brengen en passende maatregelen te treffen. Ook zou de documentatie en verantwoording van gegevensverwerkingen tekortschieten, waardoor controle op de werking en uitkomsten van algoritmen bemoeilijkt wordt. Daarnaast is er volgens de jury niet altijd sprake van menselijke tussenkomst.
Verontwaardiging
De vierkoppige jury is scherp in haar eindoordeel. “We spraken met unanieme verontwaardiging over het handelen van de Belastingdienst,” staat in het rapport. “Het is shockerend om te zien dat de Belastingdienst – na de enorme ravage van het Toeslagenschandaal – nog steeds onrechtmatig algoritmen inzet. Juist omdat we de ernstige gevolgen kennen van de inzet van discriminerende algoritmen door de Belastingdienst, komt de huidige inzet van dit soort algoritmen over als kwade opzet. Het is hoogst problematisch dat de Belastingdienst niet leert van haar fouten.”
Reactie fiscus
Een woordvoerder van de Belastingdiens stelt dat de organisatie niet zonder algoritmes kan om miljarden euro’s aan belastinginkomsten te kunnen controleren. “Wij gebruiken algoritmes en zullen die blijven gebruiken.” Volgens de woordvoerder is de dienst al bezig het gebruik van algoritmen door te lichten en beter te verantwoorden, onder meer naar aanleiding van een kritisch onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Met de toekenning van de prijs vraagt Bits of Freedom opnieuw aandacht voor de inzet van geautomatiseerde systemen door de overheid en de risico’s daarvan voor privacy en gelijke behandeling.
