Advocaten mogen in principe geen contante betalingen accepteren. Doen ze dat bij wijze van uitzondering toch, dan moet bij een bedrag vanaf € 5.000 per jaar vooraf worden overlegd met de deken.
De regels zijn duidelijk, maar toch blijkt dat advocaten soms niet goed uit de voeten kunnen met de huidige wet- en regelgeving, zo signaleert een onderzoek van de Erasmus Universiteit. ‘Uit verhalen van de advocaten zelf alsook uit de tuchtrechtspraak blijkt dat er zich om de zoveel tijd onregelmatigheden voordoen rondom betalingen aan advocaten.’ Dat komt onder meer doordat advocaten het verbod soms op gespannen voet vinden staan met het recht op rechtsbijstand, maar ook doordat ‘het toezicht op betalingen aan advocaten grotendeels reactief is en onder advocaten het beeld bestaat dat veel onder de radar blijft van de deken’.
Niet goed uit de voeten
De onderzoekers concluderen dat het wel meevalt met het risico van contante betalingen in de advocatuur, maar zien anderzijds ook een alarmerender beeld. ‘Uit de informatie van diverse (andere) respondenten volgt dat met name contante betalingen advocaten kwetsbaar maken en dat sommige advocaten niet zo goed uit de voeten kunnen met de huidige wet- en regelgeving. Dat de regels met enige regelmaat worden overtreden valt ook op te maken uit de tuchtrechtspraak. Bovendien lijken de risico’s van girale betalingen in de regelgeving voor de advocatuur nog onvoldoende een rol te spelen.’
Twee keer vrijuit, een voorwaardelijke schorsing
Drie tuchtrechtelijke uitspraken laten zien dat het in de praktijk nog weleens misgaat. Zo liet een strafrechtadvocaat zich voor € 7.000 contant betalen door de broer en schoonzus van een cliënt die vastzat op verdenking van drugshandel. Hij kreeg geen maatregel opgelegd; een ander ging ook vrijuit omdat de contante betalingen plaatsvonden in een tijd dat er volgens de tuchtrechter nog veel onduidelijk was over de regels. Een derde advocaat liep wel tegen een maatregel op: hij werd voor vier weken voorwaardelijk geschorst.
Voorlichtingscampagne
Naar aanleiding van het onderzoek heeft de orde van advocaten (NOvA) een voorlichtingscampagne opgezet onder de noemer ‘geen contant, tenzij’. ‘Het onderwerp betalingen heeft al enige tijd de aandacht van de lokale dekens als toezichthouder en blijft opgenomen in het risicogestuurde toezicht.’ Verder gaat de NOvA een nadere verkenning uitvoeren om te bezien of de huidige regelgeving met betrekking tot betalingen moet worden aangepast. Zo stellen de onderzoekers voor om het contante bedrag dat advocaten in uitzonderingsgevallen mogen aannemen te verlagen naar € 3.000. Ook wordt nader gekeken naar (de herkomst van) girale betalingen en de inzet van betaalmiddelen zoals cryptocurrency.
