De gemeente paste een forse tariefsverhoging van de forensenbelasting toe voor het jaar 2020, maar deed dat volgens de Hoge Raad na een onzorgvuldige voorbereiding en een gebrekkige motivering. Daardoor kan de belastingrechter niet beoordelen of het desbetreffende voorschrift in de gemeentelijke verordening in strijd is met het evenredigheidsbeginsel als algemeen rechtsbeginsel. De tariefsverhoging moet daarom voor de betreffende woningeigenaren worden teruggedraaid.
Hoofdverblijf elders
De zaak werd aangezwengeld door een mede-eigenaar van een woning in de Limburgse gemeente. Hij en zijn mede-eigenaar hebben hun hoofdverblijf in een andere gemeente; gedurende meer dan negentig dagen van het jaar hebben ze het huis voor zichzelf beschikbaar. Daarom heft de gemeente forensenbelasting. Met die belasting betalen personen die elders staan ingeschreven, maar wel een substantieel deel van het jaar in een plaats verblijven mee aan de gemeentelijke voorzieningen.
Tarief meer dan verdubbeld
In 2019 hief de gemeente forensenbelasting naar een vast tarief van € 129 en een variabel tarief van 0,23 procent over de WOZ-waarde van de woning. Voor 2020 zijn die tarieven verhoogd naar een vast tarief van € 280 en een variabel tarief van 0,56 procent over de WOZ-waarde.
De woningeigenaar vond dat de gemeentelijke verordening waarin de tarieven voor de forensenbelasting zijn vastgelegd onverbindend is wegens strijdigheid met algemene rechtsbeginselen zoals het evenredigheidsbeginsel. Hij betoogde bij het gerechtshof dat de hoogte van de forensenbelasting onevenredig is in vergelijking met het belang dat de gemeente daarmee wil dienen. Bij de besluitvorming over de tariefsverhoging zijn de belangen van eigenaren van tweede huizen niet meegewogen, vond hij.
Geen onderzoek gedaan
Het gerechtshof stelde vast dat de gemeenteraad besloot om niet eerst een door de wethouder geadviseerd en nader omschreven onderzoek te laten verrichten, zodat niet bekend was of de verhoging het gewenste effect kon hebben. De negatieve gevolgen van de zeer forse verhoging voor bestaande eigenaren van tweede woningen in de gemeente zijn verder niet afgewogen tegen het gemeentelijke belang.
Maar het gerechtshof vond dat het zich niet in een politieke keuze kan mengen. De gemeente heeft de bevoegdheid tot het heffen van de forensenbelasting niet gebruikt voor een ander doel dan waarvoor zij is gegeven en is er geen sprake van strijd met algemene rechtsbeginselen, zo luidde het oordeel.
Oordeel hof juridisch onjuist
De belastingbetaler ging tegen de uitspraak in cassatie. De Hoge Raad stelt allereerst dat de gemeente zelf mag bepalen hoe hoog de forensenbelasting is. Wel kan de hoogste rechter een verhoging terugdraaien als de gerechtvaardigde belangen van de belastingplichtigen die daardoor worden geraakt niet zijn meegewogen. Het gerechtshof heeft geoordeeld dat uit de behandeling van de tariefswijziging in de vergadering van de gemeenteraad niet volgt dat de raad de negatieve gevolgen van de zeer forse verhoging in 2020 heeft afgewogen tegen het belang van de gemeente om de verhoging in te voeren. ‘Daarmee heeft het hof geoordeeld dat de negatieve gevolgen van de tariefsverhoging voor eigenaren van tweede woningen in de gemeente niet zijn meegewogen in de besluitvorming. Daarom moet volgens de Hoge Raad worden aangenomen dat sprake is geweest van een onzorgvuldige voorbereiding en een gebrekkige motivering van het voorschrift in de verordening waarbij het tarief van de forensenbelasting is verhoogd. Het oordeel van het hof dat geen sprake is van strijd met algemene rechtsbeginselen is dan ook juridisch onjuist.’
Er kan niet worden beoordeeld of het desbetreffende voorschrift in de gemeentelijke verordening in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. ‘Deze tariefsverhoging dient dan ook ten aanzien van belanghebbende buiten toepassing te blijven.’ Voor de eigenaren van de betrokken woning blijft het direct voorafgaand aan 2020 geldende tarief van toepassing.
