Het afgelopen jaar was het een terugkerend onderwerp: de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid bij zzp’ers en hun opdrachtgever door de Belastingdienst. Sinds dit kalenderjaar kijkt de fiscus actiever of er sprake kan zijn van een loondienstverband bij een zzp’er. Als dat het geval is, dan kunnen opdrachtgevers worden geconfronteerd met naheffingen en vanaf 2026 komen daar bovendien boetes bij. De voorspelling was dat zzp’ers daardoor zouden stoppen en voor een baan in loondienst zouden kiezen of dat hun opdrachtgever hen in dienst zouden nemen. Daar lijkt in de praktijk maar mondjesmaat sprake van te zijn. Toch is er wel sprake van een trendbreuk.
Trendbreuk
In vergelijking met het derde kwartaal van vorig jaar zijn er 73.000 zzp’ers minder volgens het CBS. Dat is relatief gezien geen enorm aantal, maar wel gaat het in tegen de trends van de afgelopen jaren waarin het aantal zzp’ers juist toenam (600.000 in 2009, naar 1,2 miljoen in 2024). Volgens Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, lijkt de huidige ontwikkeling misschien beperkt, ‘maar afgezet tegen de sterke groei van de afgelopen jaren is het een duidelijk verschil’. “Nederland zag tot vorig jaar jaarlijks zo’n 50.000 zzp’ers bijkomen, een uitzonderlijke stijging, die in geen enkel ander EU-land werd geëvenaard”, zo laat hij aan de Volkskrant weten.
Sectorafhankelijk
De daling hangt sterk van de sector af. Zo is er in de cultursector helemaal geen daling te zien ten op zichte van vorig jaar (nog steeds 36 procent). In de bouw was 29 procent zzp’er in 2024, daarvan stopte dit jaar zeven procent. In de zorg is ook een afname zichtbaar. In 2024 was tien procent zzp’er, hiervan stopte veertien procent. Vooral in verpleeghuizen en gehandicaptenzorg waren er afnames te zien: 27 procent en 38 procent. In ziekenhuizen was de afname dan weer beperker: acht procent. Ook in het onderwijs was een daling merkbaar: vorig jaar was elf procent zzp’er, hier stopte veertien procent. In Amsterdam werd er zelfs gezamenlijk door schoolverenigingen besloten om geen zelfstandigen meer in te zetten, dit zorgde in de hoofdstad voor een halvering van het aantal zzp’ers.
Schijnbare stabiliteit in koretermijn cijfers
Ook Joris Knoben, hoogleraar Strategie en Ondernemerschap aan Tilburg University, zegt op Nu.nl dat er geen sprake van een massale uitstroom van zzp’ers. “Dat beeld zien we in vrijwel alle sectoren. Alleen in delen van de zorg en het onderwijs ligt de uitstroom wat hoger.” Op de nieuwssite wordt aangedragen dat er eind oktober 1.792.959 zzp’ers bij de KvK stonden ingeschreven en dat er zelfs een lichte stijging van 0,2 procent zou zijn ten opzichte van september, de hoogleraar plaatst hier zijn kanttekening bij en zegt dat ‘zelfstandigen zich niet meteen uitschrijven wanneer het aantal opdrachten terugloopt.’ “Dat kost moeite, waardoor het totale aantal ingeschreven zzp’ers stabiel kan blijven terwijl hun werk afneemt.” Ook Knoben spreekt van een trendbreuk: “Na jaren van onafgebroken groei is het aantal zzp’ers nu vrijwel constant. In veel sectoren merk je dat er meer terughoudendheid is om zelfstandigen in te huren.”
Nieuwe wetgeving
Momenteel werkt Den Haag aan een nieuwe zzp-wet die de Wet DBA moet vervangen, de Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar). De Vbar gaat criteria geven om te beoordelen wanneer iemand werknemer is en wanneer niet. Qua tarief is er dan wel een ondergrens: iemand die minder dan 36 euro per uur verdient als zzp’er moet een sterkere rechtspositie krijgen. Of die wet er in deze vorm komt, is nog niet zeker.
Met betrekking tot de verscherpte handhaving: het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceert binnenkort de eerste resultaten.
