“Hoewel de wetgeving veel kansen biedt om de bestrijding van financiële criminaliteit te verbeteren, leiden de nieuwe regels ook tot het verzamelen en delen van meer gevoelige persoonsgegevens en tot vergaande uitbreiding van bevoegdheden. Daarom pleit de AP voor een verplichte evaluatie en voldoende waarborgen”, aldus de privacywaakhond.
Met de nieuwe wet moeten de regels voor poortwachters als banken, notarissen en accountants beter op elkaar worden afgestemd. Bovendien worden crowdfundingplatforms, handelaren in luxegoederen en voetbalclubs ook als poortwachter aangewezen. Witwasbestrijding krijgt een eigen Europese toezichthouder en de bevoegdheden van de Financiële Intelligence Unit (FIU) worden uitgebreid.
AP-voorzitter Aleid Wolfsen tornt niet aan de noodzaak om witwassen en financiering van terrorisme aan te pakken. “Tegelijkertijd zullen er meer gegevens van burgers verzameld en mogelijk gedeeld worden zoals nationaliteiten, mogelijke vluchtelingenstatus en het BSN. Ook worden bevoegdheden voor informatiedeling uitgebreid. Deze ingrijpende maatregelen zijn alleen te rechtvaardigen als zij aantoonbaar werken, niet verder gaan dan nodig en mensen goed worden beschermd.”
Risico’s van automatische analyse
En de AP vraagt zich af of het uitgebreide systeem ook daadwerkelijk leidt tot minder witwassen en terrorismefinanciering. “Terwijl de gevolgen voor onschuldige mensen groot kunnen zijn. Daarnaast bestaat het risico dat bepaalde groepen mensen vaker als risicovol worden aangemerkt, bijvoorbeeld door geautomatiseerde analyses. Dat kan leiden tot extra controles, uitsluiting of onterechte verdenkingen, terwijl voor deze mensen vaak onduidelijk is waarom en wat ze ertegen kunnen doen. De zogeheten risicogebaseerde aanpak van witwassen moet daarom zorgvuldig gebeuren.”
Verplichte evaluatie
Wolfsen vindt dat de overheid moet aantonen dat het nodig en effectief is om diep in te grijpen in de privacy en dat mensen worden beschermd tegen fouten, uitsluiting en discriminatie. “Daarom vindt de AP een verplichte evaluatie van deze nieuwe wet noodzakelijk. Het invoeren van deze nieuwe wet is alleen te verantwoorden als vooraf duidelijk is dat de werking van deze wet serieus en toetsbaar wordt uitgevoerd. Zonder die waarborg komt ook het vertrouwen van mensen in de overheid onder druk te staan.” De AP wil dat zo’n nationale evaluatie in de wet wordt vastgelegd.
Ander regime voor FIU
De AP wijst erop dat het wetsvoorstel voor de FIU uitgaat van een ander privacyregime dan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Volgens de AP vragen de werkzaamheden van de FIU om inrichting en toetsing volgens de AVG. “De Europese wetgever heeft dat ook aangegeven in de nieuwe regels.” Daarnaast vindt de AP het belangrijk dat de FIU onafhankelijk kan werken. “Gezien de aard en gevoeligheid van de informatie waarmee de FIU werkt, is afstand tot politieke invloed noodzakelijk.”
Tot slot waarschuwt de AP dat de nieuwe regels leiden tot meer werk voor de privacytoezichthouder. “De AP krijgt er namelijk taken bij. En er zullen meer (bijzondere) persoonsgegevens worden verwerkt en gedeeld, onder meer via partnerschappen voor informatiedeling. Voor dit extra werk zijn echter nog geen extra middelen geregeld.”
