Dat blijkt uit een brief aan de Tweede Kamer, ondertekend door onder meer staatsecretaris van Financiën Eelco Eerenberg, waarin wordt ingegaan op de economische gevolgen van de recente escalatie in het Midden-Oosten. Sinds eind februari zijn de spanningen in deze regio toegenomen, met aanvallen op onder meer olie- en gasinfrastructuur en verstoringen in de belangrijke scheepvaartroute door de Straat van Hormuz. Hierdoor schoten de prijzen van olie- en gas flink omhoog.
Ondanks dat de benzineprijzen met tien procent zijn gestegen en de dieselprijzen zelfs met twintig procent, geven meerdere bewindspersonen in de brief aan dat deze stijgingen ‘vooralsnog beheersbaar zijn’. De gasprijs ligt momenteel rond de €50 per megawattuur, een stuk lager dan in 2022 toen prijzen tijdelijk opliepen tot ongeveer €300 en de prijs een jaar rond de 100 euro per megawattuur bleef.
Situatie Midden-Oosten ‘dynamisch’
Het argument is dat de situatie ‘dynamisch’ is en het om die reden niet verstandig is om snel in te grijpen. “Zolang er voldoende olie en gas beschikbaar blijft op de wereldmarkt heeft het kabinet geen acute zorgen over mogelijke fysieke tekorten”, zo is te lezen. En ook: “Hoe langer langer en hoe omvangrijker het conflict, hoe groter de doorwerking op de Nederlandse economie en op huishoudens en bedrijven. Tegelijkertijd is de economie veerkrachtig, het verleden heeft geleerd dat de economie zich kan aanpassen naarmate een situatie langer duurt.”
Volgens het kabinet rijdt maar een klein deel van de personenauto’s op diesel en maakt brandstof gemiddeld zo’n vijf procent van de huishoudelijke uitgaven uit. De effecten op de energierekening volgen bovendien een stuk later en zijn vertraagd, onder meer doordat veel huishoudens vaste contracten hebben. Wel werken de gestegen brandstofprijzen en indirect in de prijzen van goederen en diensten.
Ook bedrijven kunnen er last van hebben en kunnen hogere kosten leiden tot lagere marges en uitgestelde investeringen. De directe handelsrelaties met de regio zijn volgens het kabinet relatief klein, waardoor de macro-economische impact waarschijnlijk beperkt blijft.
Maatregelen in voorbereiding
Het kabinet beaamt verder dat de situatie onzeker is en ‘begrijpt dat huishoudens zich zorgen maken over hoe het conflict hen zal raken en neemt die zorgen serieus’. In de brief is te lezen dat het kabinet de ontwikkelingen in de gaten houdt en ondertussen alvast maatregelen voorbereid mocht de situatie verslechteren. Daarbij wordt gedacht aan gerichte steun voor kwetsbare huishoudens, zoals een energietoeslag, een energieprijsplafond, verlaging van energiebelasting of accijnzen of aanpassingen in toeslagen of het minimumloon. Besluitvorming hierover volgt in augustus.
Duurzame energiebronnen
Het kabinet benadrukt ten slotte dat Nederland goed voorbereid is. Zo zijn er strategische olievoorraden beschikbaar en werkt Europa op dit vlak nauw samen. Daarnaast wordt in Nederland gewerkt aan een betere energieonafhankelijkheid. “Daarmee zullen huishoudens en bedrijven minder hard geraakt worden bij prijsschokken op de wereldmarkt.” Het kabinet wil inzetten in op een snelle opschaling van energieproductie via wind-, zon- en kernenergie en daarnaast via energiebesparing. “We kijken daarvoor naar bijvoorbeeld gasbesparende maatregelen en ondersteuning van huishoudens en ondernemers in de energietransitie.” Deze maatregelen worden ook meegewogen in de augustusbesluitvorming.
