Met de innovatiebox wil de overheid bedrijven die veel aan innovatie doen fiscaal bevoordelen. De winst die het gevolg is van innovaties wordt effectief maar voor 9% belast. Bovendien zou de belastingkorting bijdragen aan een fiscaal prettig vestigingsklimaat met bijbehorende werkgelegenheid. Het aantrekken van innovatieve bedrijven wordt door de overheid zelf als belangrijkste doel genoemd. Voor dit jaar is het geraamde belastingvoordeel uit die innovatiebox bijna € 3 miljard.
Volgens cijfers van de overheid hoort 80% van de gebruikers van de regeling bij het mkb. Maar het totale belastingvoordeel gaat in overgrote mate naar grootbedrijven: zij slorpen 95% van de overheidsgelden op. Een evaluatie in 2023 wees uit dat het fiscale voordeel wel bedrijven trekt, maar dat het maar beperkt doelmatig is in het stimuleren van innovatie.
Vooral goed voor ASML, Booking en MSD
Trouw en het FD doken dieper in de cijfers en ontdekten dat het belastingvoordeel uit de innovatiebox zelfs voor 91% terechtkomen bij slechts drie bedrijven: ASML, farmaceut MSD en Booking.com. MSD, in de VS beter bekend als Merck, streek vorig jaar een korting op van € 922 miljoen, iets minder dan ASML. Dat is vooral te danken aan het succesvolle kankermedicijn Keytruda. Dat is in Nederland ontwikkeld en het patent (dat in 2028 afloopt) wordt hier bewaard. Sinds 2019 heeft MSD al € 4 miljard belasting bespaard in Nederland.
MSD heeft alleen maar werkgelegenheid weggehaald
Voor de overheid is de belangrijkste drijfveer van de innovatiebox het vestigingsklimaat: buitenlandse bedrijven moeten met belastinggeld worden verleid om zich in Nederland te vestigen. Maar grootverbruiker MSD heeft de onderzoeksactiviteiten in Nederland juist bijna helemaal gestopt. De onderzoeksafdeling in Oss waar Keytruda is ontwikkeld, heeft in 2016 de deuren gesloten. Daar werkten ooit 1.000 mensen. De productie van het medicijn is vorig jaar gestopt en verplaatst naar Ierland. Alleen in Boxmeer is de Amerikaanse farmaceut nog actief, met een onderzoeksafdeling voor diergeneeskunde. Trouw ging na hoe MSD het al die jaren aanpakte.
Louter dankzij het aanhouden van het patent in een Nederlandse bv bespaart MSD belasting. Hoogleraar belastingrecht Jan van de Streek geeft aan dat daarmee niet wordt beantwoord aan de doelstelling van de innovatiebox. “We hebben nu niet de laboratoria, hoogwaardige werkgelegenheid en investeringen die we willen. Dat we de wereldwijde winst van dit bedrijf tegen een laag tarief belasten, doet in dit geval dus niets voor ons vestigingsklimaat.”
MSD zelf geeft aan dat de fiscale voordelen nu eenmaal zijn afgestemd met de fiscus en dat er nog altijd 4.000 werknemers in Nederland actief zijn.
