Volgens het rapport ontwikkelt AI zich in hoog tempo naar toepassingen die hele projecten kunnen uitvoeren. Dat zal banen laten verdwijnen en sectoren ingrijpend veranderen. Tegelijk verschuift economische waarde van arbeid naar kapitaal, doordat productiviteit en winsten toenemen zonder dat daar evenredig meer werkgelegenheid tegenover staat. AI verhoogt namelijk productiviteit en winsten, terwijl het belang van looninkomen en arbeid afneemt. Daardoor verschuift de economische opbrengst naar bedrijven en aandeelhouders, met risico’s voor ongelijkheid én de belastingbasis. Die ontwikkeling zet de huidige belastingmix onder druk. Overheden leunen sterk op loon- en inkomstenbelasting om sociale voorzieningen te financieren. Als arbeid minder belangrijk wordt in de economie, dreigt die basis weg te vallen.
Belasting verschuift
Het World Economic Forum Future of Jobs Report 2025 voorspelt dat er over vier jaar zo’n 90 miljoen banen zullen zijn verdwenen. OpenAI bepleit daarom een fundamentele herziening van het belastingstelsel. Belastingen moeten minder afhankelijk worden van arbeid en meer van kapitaal. Dat kan via hogere heffingen op bedrijfswinsten en vermogenswinsten, met name aan de bovenkant. Ook wordt gedacht aan nieuwe vormen van belasting op geautomatiseerde arbeid of AI-gedreven opbrengsten. Tegelijk moeten prikkels blijven bestaan om bedrijven werknemers in dienst te houden en te investeren in omscholing. Het rapport suggereert daarvoor fiscale voordelen die vergelijkbaar zijn met bestaande innovatie- of R&D-regelingen.
Publiek fonds
Naast belastingaanpassingen stelt OpenAI voor om een publiek vermogensfonds op te richten. Dat fonds zou investeren in AI-bedrijven en andere sectoren die profiteren van de technologie. De opbrengsten kunnen vervolgens direct worden uitgekeerd aan burgers, zodat ook mensen zonder vermogen profiteren van de groei. Zo’n constructie moet voorkomen dat de opbrengsten van AI zich concentreren bij een kleine groep bedrijven en aandeelhouders. Zonder ingrijpen dreigt volgens de auteurs juist een verdere toename van ongelijkheid.
Sociaal vangnet
Het rapport benadrukt daarnaast dat bestaande sociale zekerheidssystemen bestand moeten zijn tegen snelle arbeidsmarktveranderingen. Dat betekent snellere en flexibelere ondersteuning bij werkloosheid, tijdelijke inkomenssteun en investeringen in omscholing. Ook wordt gepleit voor zogenoemde ‘portable benefits’: rechten op pensioen, zorg en scholing die niet langer gekoppeld zijn aan één werkgever, maar meebewegen met de werknemer.
Onderzoeksbeurzen
OpenAI onderstreept dat het debat hierover nog in een vroege fase zit en stelt onder meer onderzoeksbeurzen van maximaal $100.000 en tot $1 mln aan tegoeden beschikbaar om verdere beleidsideeën te ontwikkelen. Volgens het bedrijf is een actieve rol van de overheid nodig om de opbrengsten van AI breder te verdelen en de financiering van de verzorgingsstaat veilig te stellen.
Techreuzen
In een lang essay duikt MT/Sprout in de moeizame relatie die techreuzen hebben met overheidsbeleid. OpenAI is niet de eerste techgigant die zich bemoeit met fiscaliteit, schrijft het nieuwsplatform. Mark Zuckerberg (Meta) en Elon Musk (Tesla) pleitten al in 2017 voor een basisinkomen voor iedereen, omdat zoveel mensen hun baan zullen gaan verliezen door robotica. Bill Gates (Microsoft) stelde in datzelfde jaar voor om robots te gaan belasten. Wanneer een robot een mens vervangt, moet die arbeid op een vergelijkbare manier belast blijven worden, meende de voormalige topman toen.
