Dat blijkt uit antwoorden van staatssecretaris Eelco Eerenberg van Financiën op Kamervragen van het lid Moinat (Groep Markuszower).
De vragen volgden op berichtgeving waarin het toeslagenstelsel duur, omslachtig en schuldenveroorzakend werd genoemd. Eerenberg erkent in zijn beantwoording dat het stelsel complex is. Door de inkomensafhankelijkheid van belastingen en toeslagen kunnen wijzigingen in inkomen tijdens het jaar leiden tot meer of minder recht op toeslag. Ook kan een kleine overschrijding van de vermogensgrens ertoe leiden dat iemand het recht op toeslagen volledig verliest.
Volgens de staatssecretaris draagt dat niet bij aan de voorspelbaarheid van het stelsel. Mensen weten daardoor niet altijd waar zij aan toe zijn. Dat kan ertoe leiden dat zij minder gaan werken of afzien van het aanvragen van een toeslag.
177.000 huishoudens met langdurige toeslagschuld
Begin 2025 hadden 177.000 huishoudens langer dan 27 maanden een toeslagschuld van in totaal minimaal 50 euro openstaan. Die definitie wordt door het CBS gebruikt bij het in beeld brengen van schuldenproblematiek.
Ook het niet-gebruik van toeslagen blijft een punt van aandacht. Volgens de meest recente Monitor niet-gebruik toeslagen bedraagt het geschatte niet-gebruik 12 procent bij de zorgtoeslag, 11 procent bij de huurtoeslag, 8 procent bij het kindgebonden budget en 3 procent bij de kinderopvangtoeslag.
Het is niet bekend hoeveel mensen toeslagen waar zij recht op hebben bewust niet aanvragen uit angst voor terugbetalingen. Volgens Eerenberg kunnen verschillende factoren meespelen, waaronder onzekerheid over het recht op toeslag, de complexiteit van het stelsel en zorgen over mogelijke terugvorderingen.
Uitvoering geraamd op 389 miljoen euro
De uitvoering van het toeslagenstelsel kost dit jaar naar verwachting honderden miljoenen euro’s. Voor Dienst Toeslagen is in 2026 178 miljoen euro aan uitvoeringskosten begroot. Daarnaast worden de kosten die de Belastingdienst maakt voor de uitvoering van toeslagen geraamd op 211 miljoen euro. Samen gaat het om 389 miljoen euro. De kosten van de hersteloperatie zijn daarin niet meegenomen.
Over het bedrag dat verloren gaat door fraude en fouten kan het kabinet geen cijfers geven. Fraude blijft volgens Eerenberg verborgen. Daarnaast werd het intensief toezicht bij Dienst Toeslagen in 2020 stilgelegd naar aanleiding van de toeslagenaffaire. Vanaf 2025 is dat toezicht gefaseerd weer opgestart.
Bij Dienst Toeslagen werkten op 1 januari 2026 in totaal 1.981 medewerkers, goed voor 1.840 fte. Dat is exclusief de medewerkers die zich bezighouden met de hersteloperatie. Ook andere organisaties zijn bij de uitvoering betrokken, waaronder de Belastingdienst, SVB, UWV, COA, IND, CAK, CJIB, DUO, woningcorporaties, zorgverzekeraars en kinderopvangorganisaties.
Bijna verdubbeling sinds 2014
In 2024 werd circa 20,7 miljard euro aan toeslagen verstrekt. In 2014 was dat nog 11,6 miljard euro. Daarmee is het bedrag in tien jaar tijd bijna verdubbeld.
Volgens het kabinet komt de stijging onder meer door hogere huren, stijgende zorgpremies, hogere kosten voor kinderopvang, inflatie en bevolkingsgroei. Ook beleidskeuzes spelen een rol. Zo zijn de huurtoeslag en het kindgebonden budget in de afgelopen jaren verhoogd om de koopkracht te ondersteunen en armoede te verminderen.
Hervormingsagenda eind 2026
Het kabinet werkt aan hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel via een stapsgewijze aanpak. Een concreet voorbeeld is het vervangen van de kinderopvangtoeslag door directe financiering van kinderopvangorganisaties. Ook wordt onderzocht of toeslagen in de toekomst direct definitief kunnen worden toegekend.
Eerenberg verwijst daarnaast naar eerdere rapporten en doorrekeningen over alternatieven voor het toeslagenstelsel. De Kamer ontvangt voor het einde van 2026 een hervormingsagenda. Politieke keuzes over de toekomst van het stelsel moeten daarna nog worden gemaakt.
