Fiscaal vehikel
Maanwende behoorde tot de Russische Areti-groep en was volgens het hof opgericht vanwege het gunstige Nederlandse fiscale regime. De vennootschap ontplooide geen ondernemingsactiviteiten en genereerde geen eigen inkomsten. Tijdens het bestuurderschap van de voormalige bestuurder werden leningen van in totaal USD 186 miljoen verstrekt aan drie vennootschappen in Belize. Daarnaast werd USD 14 miljoen aan advieskosten betaald aan een vennootschap op Bermuda. Daarmee verdween volgens het hof vrijwel het gehele vermogen van Maanwende.
De leningen zijn nooit terugbetaald en rente is evenmin voldaan. De Belastingdienst legde Maanwende vervolgens Vpb-aanslagen op in verband met de leningen. Die bleven onbetaald, waarna de curator de oud-bestuurder, een advocaat en een vennootschap aansprakelijk stelde.
Bestuurstaak losgelaten
Het hof volgt de curator alleen ten aanzien van de oud-bestuurder. Die had volgens het hof zicht moeten houden op de rechtshandelingen die namens Maanwende werden verricht en in het belang van de vennootschap zo nodig eisen moeten stellen. Door de beschikking over een Cypriotische bankrekening over te laten aan door de aandeelhouder aangewezen personen en een brede volmacht te geven voor het verstrekken van geldleningen, heeft hij zijn verantwoordelijkheden als bestuurder veronachtzaamd.
“Het zonder enige controle of toezicht ter vrije beschikking van de aandeelhouder stellen van (het overgrote deel van het) vermogen zonder enige zekerheid dan wel zonder reservering voor de daaruit mogelijk voortvloeiende fiscale gevolgen, is in strijd met het belang van Maanwende”, aldus het hof. Omdat Maanwende een fiscaal gedreven vehikel was, had het volgens het hof juist op de weg van de bestuurder gelegen ervoor te zorgen dat aan fiscale verplichtingen kon worden voldaan.
Niet voor volledige USD 200 miljoen
De aansprakelijkheid strekt volgens het hof niet tot het volledige bedrag van USD 200 miljoen. Maanwende was een fiscaal vehikel en de bestuurder mocht zich bij strategische beslissingen over het vermogen in beginsel richten naar de wensen van de aandeelhouder. De vennootschap had er geen aanspraak op steeds over dat vermogen te blijven beschikken.
Wel had Maanwende een zelfstandig belang bij naleving van wettelijke en statutaire normen, waaronder het kunnen nakomen van fiscale verplichtingen. De curator kan de oud-bestuurder daarom slechts aanspreken voor de onverhaalbaar gebleven belastingschuld die is ontstaan in de periode dat hij bestuurder was en waarvoor Maanwende toen onvoldoende verhaal bood. Daarbij merkt het hof op dat het ontstaan van een belastingschuld niet noodzakelijk samenvalt met het opleggen of opeisbaar worden van de aanslag.
De curator vordert meer subsidiair vergoeding van de Vpb-aanslag over 2009 van € 621.495. Over onder meer de schadeomvang, verjaring, decharge en een beroep op matiging moeten partijen zich nog nader uitlaten.
Advocaat en kantoor niet aansprakelijk
Vorderingen tegen de advocaat en het kantoor slagen niet. Het hof ziet onvoldoende grond om aan te nemen dat de advocaat in opdracht van Maanwende handelde. Uit de stukken blijkt volgens het hof niet rechtstreeks van een opdrachtrelatie. De werkzaamheden kunnen volgens het hof goed in opdracht van Itera zijn verricht.
Ook onrechtmatig handelen van de advocaat jegens Maanwende of haar schuldeisers neemt het hof niet aan. Het ging volgens het hof om ondersteunende werkzaamheden, zoals het laten ondertekenen, legaliseren en apostilleren van stukken, en het incidenteel beantwoorden van vragen over Nederlands recht. Dat de advocaat in 2008 al had moeten begrijpen dat het oogmerk was om vermogen via een leningconstructie te laten verdwijnen en een belastingschuld onbetaald te laten, “gaat te ver”.
Omdat de advocaat niet aansprakelijk is, strandt ook de vordering tegen het kantoor. Dat het kantoor ruimte en faciliteiten heeft verschaft, is volgens het hof onvoldoende voor aansprakelijkheid.
In het FD noemt de curator de voormalige bestuurder “een klakkeloze stroman”. De betrokkene zelf zegt in een reactie tegen de krant dat hij het “volstrekt oneens” is met het arrest en destijds niet kon voorzien dat later een belastingschuld zou ontstaan.
