Het onderzoek richtte zich op het zogeheten Reha-project, waarvoor de gemeente Kerkrade meerdere overeenkomsten sloot met een stichting die een eigen re-integratiemethode had ontwikkeld. Het project, bedoeld voor de re-integratie van bijstandsgerechtigden en langdurig arbeidsongeschikte gemeentemedewerkers, kostte uiteindelijk circa 1,7 miljoen euro.
Overeenkomst
Volgens het HvK verliepen de besluitvorming rond het haalbaarheidsonderzoek en de opstartkosten volgens de geldende procedures. De problemen ontstonden bij de uitvoeringsovereenkomst die op 24 mei 2022 werd ondertekend. Die overeenkomst werd volgens het Huis gesloten zonder een voorafgaand collegebesluit, zonder controleerbare ambtelijke voorbereiding en zonder objectieve raming van de kosten. Daardoor was vooraf niet vastgesteld of een Europese aanbesteding noodzakelijk was. Volgens het HvK schreef de gemeente daarmee “min of meer een blanco cheque” uit aan de stichting.
Een later opgesteld addendum moest de gebreken herstellen, maar werd nooit ondertekend. Daardoor bleef de oorspronkelijke overeenkomst volledig van kracht. Martine Bouman, bestuurder Onderzoek van het Huis voor Klokkenluiders, noemt het essentieel dat bij opeenvolgende overeenkomsten “steeds een volledig besluitvormingsproces voorafgaat”, zodat een gemeente kritisch blijft kijken naar de werkzaamheden, de kosten en de naleving van wet- en regelgeving.
Oordeel botst met Deloitte
Het oordeel van het HvK wijkt af van de eerdere analyse van Deloitte. Naar aanleiding van vragen uit de gemeenteraad onderzocht de accountant de financiële gang van zaken rond het project. Deloitte concludeerde dat over de boekjaren 2022 en 2023 geen onregelmatigheden waren vastgesteld. Volgens de accountant bleef de geraamde inkoopwaarde onder de Europese aanbestedingsgrens.
Het HvK komt tot een andere conclusie. Volgens de onderzoekers had de gemeente vóór het aangaan van de overeenkomst een deugdelijke en objectieve raming moeten maken. Alleen dan had kunnen worden vastgesteld of een Europese aanbesteding verplicht was. Omdat die voorbereiding ontbrak, kan volgens het Huis niet worden vastgesteld dat de juiste aanbestedingsprocedure is gevolgd.
Onvoldoende geïnformeerd
Het HvK is ook kritisch op de informatievoorziening aan de gemeenteraad. Volgens de onderzoekers had het college de raad tijdig moeten informeren over de uitvoeringsovereenkomst, het uitblijven van het addendum en de oplopende projectkosten. In plaats daarvan leest het HvK in de reactie van de gemeente “eerder een poging om de genomen besluiten te rechtvaardigen dan een open en transparante verantwoording”. De onderzoekers kwalificeren de gang van zaken daarom als een misstand met maatschappelijk belang.
Klokkenluider
Het onderzoek begon nadat financieel beleidsadviseur Eric Schaufeli vanaf september 2022 herhaaldelijk zijn zorgen uitte over het project. Volgens het HvK ging hij daarbij verder dan van een financieel beleidsadviseur mag worden verwacht. Hij waarschuwde niet alleen voor mogelijke budgetoverschrijdingen, maar stelde ook de besluitvorming rond het project ter discussie. Juist daarom had de gemeente zijn signalen als een melding van een vermoeden van een misstand moeten behandelen, aldus het HvK. Ook toen Schaufeli zijn zorgen in februari 2024 schriftelijk vastlegde bij de gemeentesecretaris, volgde de gemeente volgens de onderzoekers niet de procedure uit de Wet bescherming klokkenluiders en de eigen klokkenluidersregeling. Daarmee is sprake van benadeling.
Ontslag terecht
Zijn schorsing en uiteindelijke ontslag waren volgens het HvK echter niet het gevolg van zijn meldingen, maar van het feit dat hij zonder toestemming nevenwerkzaamheden als advocaat verrichtte. Op dat punt sluiten de onderzoekers aan bij eerdere uitspraken van de kantonrechter en het gerechtshof.
Belangenverstrengeling
Ook de rol van voormalig wethouder Huub Wiermans krijgt aandacht. Hij ondertekende de uitvoeringsovereenkomst op zijn laatste werkdag als wethouder en verrichtte later werkzaamheden voor de betrokken stichting. Het HvK kan niet vaststellen dat vooraf afspraken waren gemaakt over die latere werkzaamheden en spreekt daarom niet van bewezen belangenverstrengeling. Wel stelt het dat de gang van zaken vragen oproept en dat een bestuurder iedere schijn van belangenverstrengeling moet vermijden.
Gemeente ontkent
Kerkrade laat in een reactie weten zich niet te kunnen vinden in de conclusies van het Huis voor Klokkenluiders. Volgens de gemeente was geen sprake van een misstand en is de besluitvorming correct verlopen. Ook noemt zij de aanbevelingen van het Huis “niet passend en suggestief”, zo staat te lezen in het rapport van het Huis voor Klokkenluiders.
Download hier het rapport.
