Sinds 1 juli 2026 is de Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting gemeenten van kracht. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft daarin verschillende bestaande financiële regelingen voor de opvang en huisvesting van asielzoekers, vergunninghouders, Oekraïense ontheemden en andere vreemdelingen samengebracht in één uniform bekostigingskader. De nieuwe regeling vergoedt gemeenten voor kosten die zij maken voor de realisatie, exploitatie en uitvoering van opvang- en huisvestingsvoorzieningen. Daarnaast kunnen gemeenten onder voorwaarden bijzondere kosten, verstrekkingen aan ontheemden en voorbereidingskosten vergoed krijgen.
Btw
De samenvoeging riep volgens de memo vragen op over de fiscale behandeling van de vergoedingen, met name over de btw en de mogelijkheid voor gemeenten om btw via het BCF gecompenseerd te krijgen. De Belastingdienst heeft daarom een beoordeling op hoofdlijnen gemaakt. Die geldt als algemeen kader voor de uitvoeringspraktijk en nadrukkelijk niet als oordeel over individuele gevallen.
De nieuwe regeling verandert volgens de fiscus niets aan de wettelijke taken van gemeenten. Voor de btw en het BCF wordt daarom aangesloten bij eerdere fiscale beoordelingen van vergelijkbare regelingen. Voor transitie- en exploitatiekosten komt de btw volgens de memo in beginsel niet voor aftrek of compensatie via het BCF in aanmerking. De reden is dat deze uitgaven naar hun aard overwegend worden gedaan ten behoeve van individuele personen of verband houden met btw-vrijgestelde prestaties. Hetzelfde geldt voor bijzondere kosten en verstrekkingen aan ontheemden. Ook daarvoor luidt het oordeel van de Belastingdienst: geen btw-aftrek en geen compensatie uit het BCF.
Dertig procent
Voor de uitvoeringskosten is een andere oplossing gekozen. Ook daarbij bestaat volgens de Belastingdienst geen recht op btw-aftrek, maar gemeenten kunnen wel 30 procent van de aan hen gefactureerde btw via het BCF gecompenseerd krijgen. Vanwege de praktische uitvoerbaarheid en om de administratieve lasten te verminderen, is in overleg met de VNG vastgesteld dat 30 procent van de aan de gemeente gefactureerde btw voor compensatie in aanmerking komt. Voor indirecte gemeentelijke apparaatskosten blijft de gebruikelijke gemeentelijke mengpercentageregeling of systematiek voor algemene kosten gelden. Btw die niet voor compensatie in aanmerking komt, kan volgens de memo wel onderdeel uitmaken van de kosten die gemeenten onder de nieuwe bekostigingsregeling vergoed krijgen.
Vergoedingen
Ook aan de inkomstenkant heeft de Belastingdienst de regeling beoordeeld. Uitgangspunt is dat de bedragen die gemeenten van het Rijk ontvangen geen vergoeding zijn voor een prestatie van de gemeente en daarom niet met btw zijn belast. De precieze beoordeling blijft volgens de memo afhankelijk van de feiten en omstandigheden van het individuele geval. Ook bijdragen van asielzoekers die gemeenten in mindering brengen op de via de specifieke uitkering te declareren kosten, worden volgens het memo in beginsel niet beschouwd als een vergoeding voor een prestatie van de gemeente.
Overgangsregeling Oekraïners
Voor de opvang van Oekraïense ontheemden geldt tot en met 1 november 2026 de bestaande Regeling bekostiging opvang ontheemden Oekraïne (BooO). Die regeling wordt gedurende deze periode niet gewijzigd als gevolg van de invoering van het nieuwe bekostigingsstelsel. Zolang de overgangsregeling voor bestaande bekostigingsregelingen geldt, blijft voor regelingen die eerder expliciet met de VNG of het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn afgestemd het fiscale memo van 23 september 2025 van toepassing.
Lees hier het memo.
