De raadkamer van de rechtbank Rotterdam oordeelde deze zomer dat het OM bevoegd was de gegevens te vorderen en dat er onvoldoende aanwijzingen zijn dat daarbij het verschoningsrecht is geschonden. De uitspraak is pas recent gepubliceerd.
De zaak vloeit voort uit een strafrechtelijk onderzoek dat in januari 2025 werd gestart naar aanleiding van bevindingen van de Belastingdienst. Die had meerdere onderzoeken uitgevoerd binnen de handelsketen van de onderneming. Daarbij ontstond de verdenking dat de onderneming tussen juli 2022 en augustus 2023 opzettelijk onjuiste of onvolledige aangiften omzetbelasting had gedaan, of helemaal geen aangifte had gedaan.
Tienduizenden bestanden
In juli 2025 vorderde het OM op grond van artikel 126nd Sv historische gegevens bij de belastingadviseur van de onderneming. Die verstrekte vijf dagen later een usb-stick met drie mappen, waarvan er twee met een wachtwoord waren beveiligd. De gegevens uit de onbeveiligde map kwamen begin augustus beschikbaar voor het onderzoeksteam. Eind augustus volgde een tweede usb-stick, waarvan de gegevens begin september beschikbaar kwamen.
De onderneming maakte bezwaar tegen de gegevensvordering en diende een klaagschrift in op grond van artikel 552a Sv. Volgens de onderneming was de officier van justitie niet bevoegd om het onderzoek uit te voeren. De verdenking had betrekking op grensoverschrijdende btw-fraude van meer dan € 100 miljoen en viel daarmee volgens de onderneming onder de bevoegdheid van het Europees Openbaar Ministerie (EOM).
Daarnaast stelde het bedrijf dat de gevorderde gegevens vertrouwelijke communicatie bevatten tussen de belastingadviseur en de onderneming, en correspondentie met advocaten en andere verschoningsgerechtigden. De onderneming wilde daarom dat alle gegevens, of in ieder geval de vertrouwelijke communicatie, werden vernietigd.
Als alternatief vroeg de verdachte BV de rechtbank om de behandeling aan te houden, zodat de rechter-commissaris kon onderzoeken welke gegevens onder het verschoningsrecht vielen.
Europees Openbaar Ministerie
De rechtbank verwerpt allereerst het betoog dat het Nederlandse OM onbevoegd was. Op grond van Verordening (EU) 2017/1939 is het EOM bevoegd strafbare feiten te onderzoeken en te vervolgen die de financiële belangen van de Europese Unie schaden.
Die bevoegdheid wordt volgens de rechtbank echter pas daadwerkelijk uitgeoefend wanneer het EOM zelf een onderzoek instelt of gebruikmaakt van zijn zogenoemde evocatierecht, waarmee het een zaak naar zich toe kan trekken.
Uit het dossier blijkt niet dat het EOM een van beide bevoegdheden heeft uitgeoefend. Het Nederlandse OM mocht daarom zelfstandig opsporingshandelingen verrichten, waaronder het opvragen van gegevens bij de belastingadviseur.
Dat de strafzaak mogelijk niet bij het EOM is gemeld, verandert daar volgens de rechtbank niets aan. De afstemming tussen beide instanties is een interne procedure die geen invloed heeft op de procespositie van de onderneming. Bovendien is niet gebleken dat de onderneming door het uitblijven van betrokkenheid van het EOM in haar belangen is geschaad.
Filtering van 86.000 bestanden
Ook het beroep op het verschoningsrecht slaagt niet. De belastingadviseur had in overleg met een advocaat zelf een selectie gemaakt van de gegevens die aan de FIOD werden verstrekt.
Volgens de onderneming was die filtering onvoldoende zorgvuldig verlopen. Het ging om ongeveer 86.000 bestanden die binnen vijf dagen moesten worden beoordeeld. De selectie zou onder tijdsdruk en voornamelijk op basis van herinneringen zijn uitgevoerd.
De rechtbank erkent dat het om een grote hoeveelheid bestanden gaat, maar ziet geen concrete aanwijzingen voor een redelijk vermoeden dat zich tussen de ontsleutelde, verstrekte gegevens informatie bevindt die onder het verschoningsrecht valt. De enkele mogelijkheid dat dergelijke informatie tussen de bestanden zit, is daarvoor onvoldoende.
Mocht de FIOD alsnog op gegevens stuiten die onder het verschoningsrecht vallen en door de belastingadviseur over het hoofd zijn gezien, dan moet het OM dit melden bij de rechter-commissaris. De rechtbank ziet daarom geen aanleiding om de rechter-commissaris nu al onderzoek te laten doen naar de verstrekte bestanden.
Geen verschoningsrecht voor belastingadviseur
Het bedrijf deed daarnaast een beroep op het fair play-beginsel. Volgens de onderneming zou ook in het strafrecht bescherming moeten gelden voor vertrouwelijke communicatie tussen een belastingadviseur en een cliënt.
Daarbij verwees de onderneming naar een conclusie van advocaat-generaal Koopman van 20 december 2024, waarin wordt bepleit dat aan belastingadviseurs bij hun adviserende werkzaamheden verschoningsrecht moet worden toegekend.
De rechtbank volgt dit betoog niet. Het fair play-beginsel is een algemeen rechtsbeginsel dat binnen het bestuursrecht en het fiscale recht van toepassing is. Wat verder ook van de betekenis daarvan zij, volgens de rechtbank heeft de officier van justitie voldoende onderbouwd dat er reden is voor vervolging en dat geen sprake is van strijd met enig beginsel van behoorlijk bestuur.
Daarbij verwijst de rechtbank naar de vaste, ongewijzigde rechtspraak van de Hoge Raad, waarin is geoordeeld dat een belastingadviseur in een strafrechtelijke procedure geen verschoningsrecht toekomt.
Beperkte toetsing
De rechtbank gaat ook niet mee in de bezwaren tegen de beperkte hoeveelheid processtukken die het OM had overgelegd. De officier van justitie had alleen een proces-verbaal van verdenking en twee processen-verbaal over de gegevensverstrekking ingebracht.
Volgens de officier van justitie verzette het onderzoeksbelang zich tegen het verstrekken van meer stukken, omdat het opsporingsonderzoek zich nog in een zeer vroeg stadium bevond en er nog geen doorzoekingen hadden plaatsgevonden.
De rechtbank wijst erop dat de toetsing in een beklagprocedure op grond van artikel 552a Sv een summier karakter heeft. De rechter hoeft daarbij niet vooruit te lopen op de mogelijke uitkomst van de strafzaak.
De overgelegde stukken bieden volgens de rechtbank voldoende inzicht om het klaagschrift te beoordelen. Er zijn geen aanwijzingen dat de gegevensvordering onrechtmatig was of dat de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit niet zijn nageleefd.
De rechtbank verklaart het beklag van de onderneming ongegrond. De gevraagde vernietiging van de gegevens blijft daarmee uit.
