Door verschillende factoren en ontwikkelingen moeten gemeenten meer btw gaan compenseren bij het BTW-compensatiefonds. Echter het uitgavenplafond van het BTW-compensatiefonds wordt niet (voldoende) verhoogd. Het is gewenst dat een Taskforce wordt opgericht die zich gaat inzetten voor het verhogen van het uitgavenplafond van het BTW-compensatiefonds en de ongewenste uitputting van het BTW-compensatiefonds actief gaat beperken. Volgens Taxnavigator betreft het financiële belang voor de gemeenten en provincies enige honderden miljoenen euro’s per jaar!
1. Uitgavenplafond
Met ingang van 1 januari 2015 bevat het BTW-compensatiefonds een uitgavenplafond. Als het uitgavenplafond wordt overschreden volgt een navenante verrekening van het tekort met het Gemeente- en het Provinciefonds. Als de som aan btw-declaraties van de gemeenten en provincies lager uitvalt dan het uitgavenplafond wordt die budgettaire ruimte overgeheveld naar het Gemeente- en Provinciefonds. Feitelijk is het BTW-compensatiefonds door de werking van het uitgavenplafond veranderd van een open systeem, naar een gesloten systeem waarin de gemeenten en provincies een groter gebruik van het BTW-compensatiefonds zelf financieren.
2. Uitputting BTW-compensatiefonds
Door verschillende factoren en ontwikkelingen moeten gemeenten meer btw gaan compenseren bij het BTW-compensatiefonds. De verschillende factoren en ontwikkelingen worden hieronder in deelparagrafen beschreven.
2.1. Subsidies/exploitatiebijdragen
Een commerciële exploitant van sportaccommodaties en een commerciële exploitant van fietsparkeerplaatsen belasten exploitatiesubsidies met btw. De adviseur(s) van voormelde exploitanten hebben op deze manier het recht op aftrek c.q. teruggaaf van btw bij hun cliënt veilig gesteld. De gemeenten kunnen (volgens de Belastingdienst) de btw die ter zake van de subsidies in rekening wordt gebracht, compenseren bij het BTW-compensatiefonds. Als gevolg van deze afspraken willen steeds meer eenheden van de Belastingdienst subsidies met btw gaan belasten. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor verzelfstandigingssubsidies. De schade voor de Nederlandse gemeenten is omvangrijk en bedraagt per jaar vele (tientallen) miljoenen euro’s.
Ook modellen om belastingvoordeel te genereren door subsidies in de heffing van btw te betrekken moeten kritisch worden bezien door gemeenten.
2.2. Ambtelijke fusies en centrumgemeenten
Veel gemeenten in Nederland gaan ambtelijk fuseren. Twee of meer gemeenten richten een Gemeenschappelijke Regeling op die de bedrijfsvoering van de aangesloten gemeenten gaat verzorgen. Onder voorwaarden kan ter zake van de dienstverlening de btw-koepelvrijstelling worden toegepast. De ervaring leert dat toepassing van de btw-koepelvrijstelling niet mogelijk is door de verschillende uitzonderingen op de btw-koepelvrijstelling. Ook leidt toepassing van de btw-koepelvrijstelling tot ongewenste btw-druk ter zake van de met btw belaste ondernemersactiviteiten van de gemeenten zoals het grondbedrijf en de afdeling sport. Wij verwijzen voor een nadere toelichting naar het nieuwsbericht ‘Belangrijke btw-ontwikkeling inzake ambtelijke fusie’ van 6 mei 2017‘. Bij veel ambtelijke fusies wordt afgezien van toepassing van de btw-koepelvrijstelling en de dienstverlening belast met btw. Per saldo worden salariskosten in de heffing van btw betrokken en wordt de btw op de salariskosten grotendeels gecompenseerd bij het BTW-compensatiefonds.
Veel grotere gemeenten gaan een centrumfunctie vervullen op het gebied van administratie, automatisering, belastingen en vele andere zaken. De dienstverlening van de centrumgemeente is belast met btw. Als de centrumgemeente personeel in dienst neemt van de andere gemeenten worden salariskosten in de heffing van btw betrokken.
2.3. Schade
Gemeenten repareren veel schades aan zaken die onderdeel uitmaken van het openbaar gebied van de gemeente. De gemeente kan de btw op de kosten compenseren bij het BTW-compensatiefonds. De bedragen worden netto vergoed door de verzekeraar. Doordat de verzekeraar de schade netto vergoedt, kan de verzekeringspremie laag blijven volgens de verzekeraar. Van belang is dan wel dat de gemeenten ook daadwerkelijk een korting op de premie krijgen van de verzekeraar.
2.4. Incasso
Gemeenten moeten regelmatig incassobureaus/deurwaarders inschakelen voor de inning van publiekrechtelijke vorderingen. De btw op de kosten van de incassobureaus en deurwaarders worden gecompenseerd bij het BTW-compensatiefonds. De netto incassokosten worden verhaald op schuldenaar. Gelet op het feit dat het BTW-compensatiefonds een voorziening is van en voor gemeenten en provincies moet ook de btw op de schuldenaar worden verhaald. Immers de btw op de kosten komt anders voor rekening van alle gemeenten.
3. Conclusie
Gelet op de extra belastinginkomsten voor het Rijk is het niet meer dan redelijk dat het uitgavenplafond van het BTW-compensatiefonds structureel en stelselmatig wordt verhoogd. In deze lijn past het ook om de vennootschapsbelasting die gemeenten en provincies betalen toe te voegen aan het BTW-compensatiefonds. De opbrengst vennootschapsbelasting uit de publieke sector moet terugvloeien naar de onderdelen die de opbrengst vennootschapsbelasting hebben bekostigd. Gemeenten en provincies hebben een groot financieel belang bij een stevige beheersing en bewaking van het BTW-compensatiefonds. Kortom, het is gewenst dat een Taskforce wordt opgericht die zich gaat inzetten voor het structureel en stelselmatig verhogen van het uitgavenplafond van het BTW-compensatiefonds en ongewenste uitputting van het BTW-compensatiefonds actief gaat beperken.
Dit artikel is opgesteld door mr. dr. J.J.P. Swinkels die werkzaam is als concernfiscalist en belastingadviseur. Het artikel is op persoonlijke titel geschreven.
