Het wetsvoorstel om de witwasaanpak te verbeteren levert wisselende reacties op. Bankenvereniging NVB is blij dat controles efficiënter kunnen worden, de Autoriteit Persoonsgegevens is minder enthousiast en rept van ‘een bancair sleepnet’. Ondertussen krijgen zakelijke klanten die een rekening willen openen te maken met lange wachttijden.
Minister Kaag stuurde vrijdag het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen naar de Tweede Kamer. Dat maakt het onder meer mogelijk dat banken transacties van hun klanten met elkaar gaan delen, zodat criminelen eerder in beeld komen. De Raad van State was daar kritisch over, waardoor de reikwijdte van dat element al is beperkt om de privacy van rekeninghouders beter te beschermen. Zo moeten transacties eerst worden geanonimiseerd voordat ze worden gedeeld.
Grotere effectiviteit
De NVB is positief over het wetsvoorstel. ‘De bankensector acht de wijzigingen noodzakelijk, omdat ze bijdragen aan grotere effectiviteit van het voorkomen van misbruik van het financiële systeem voor witwassen en financieren van terrorisme. Het wetsvoorstel adresseert op goede wijze de zorgen die leven ten aanzien van het recht op privacy van klanten. Banken realiseren zich dat het delen van gegevens een grote verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Banken zorgen ervoor dat transactiemonitoring via de gezamenlijke voorziening Transactie Monitoring Nederland (TMNL) aan de allerhoogste privacy- en beveiligingsstandaarden voldoet; klantgegevens worden alleen gepseudonimiseerd gedeeld met TMNL en dat heeft een ethische commissie ingesteld die adviseert bij het verantwoord monitoren van de transacties.’
‘Ongekende massasurveillance’
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) laat een ander geluid horen: ‘Als de bezwaren niet zijn weggenomen, opent een nieuw wetsvoorstel de deur naar een ongekende massasurveillance van Nederlanders. Dit betekent een verregaande inbreuk op de bescherming en vertrouwelijkheid van klantgegevens. Het voorgestelde systeem komt in essentie neer op een bancair sleepnet.’ De AP vindt het met name zorgelijk dat banken de monitoring straks uitbesteden aan een derde partij, die gebruikmaakt van algoritmes. ‘Bovendien moeten banken met elkaar klantgegevens gaan uitwisselen. De risico’s die dit systeem met zich meebrengt, staan in geen verhouding tot het doel van het wetsvoorstel. Zo dreigen er bijvoorbeeld situaties waarin mensen die door één bank ten onrechte als een risico worden aangewezen, bij alle andere banken in Nederland ook een kruisje achter hun naam krijgen. Voor zulke mensen kan het praktisch onmogelijk worden om nog ergens een bankrekening te kiezen.’
Belang criminaliteit voorkomen niet onderkend
NVB-voorzitter Medy van der Laan vindt het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) ‘teleurstellend’. ‘We begrijpen de rol van het AP om scherp toezicht te houden op privacybelangen. Echter, met haar stellingname lijkt de AP het belang van het voorkomen van crimineel gebruik van het financiële systeem door particulieren en bedrijven niet mee te wegen. Terwijl het onze – door de wetgever opgedragen – taak is dat we er alles aan doen om crimineel gebruik te weren uit het bancaire systeem. Dat doen criminelen in netwerken met gebruik van verschillende banken. Daarom is gezamenlijke transactiemonitoring door banken echt noodzakelijk. Anders zijn criminele netwerken niet te stoppen.’
Potentieel TMNL benutten
ABN Amro, ING, Rabobank, Triodos en de Volksbank hebben in 2020 Transactie Monitoring Nederland (TMNL) opgericht. Die brengt transactiegegevens van de vijf banken bij elkaar en legt daar betekenisvolle verbanden tussen die zorgen voor nieuwe inzichten op het gebied van mogelijk witwassen en terrorismefinanciering. Als TMNL daarbij ongebruikelijke transacties tegenkomt, wordt dat gemeld aan de bank die zonodig melding doet bij de FIU. ‘De wetswijzigingen die nu zijn voorgesteld, zorgen ervoor dat het potentieel van TMNL ten volle kan worden benut’, aldus de NVB.
Geen rekening of alleen na lang wachten
Banken hebben na megaboetes wegens tekortschietende controles inmiddels volgens de NVB al 13.000 medewerkers ingehuurd om de witwascontroles uit te voeren, schrijft Trouw. Op jaarbasis gaan de kosten naar € 1,4 miljard en zakelijke klanten gaan daar een deel van betalen, onder meer via hogere kosten voor een zakelijke bankrekening. Vooral bedrijven waar veel contant geld in omgaat, zoals coffeeshops of autogarages, betalen vaak meer. Soms krijgen risicovolle ondernemingen geen rekening of een rekening met restricties op het gebruik van contant geld, of op internationale transacties. Wie wel een rekening krijgt, moet vaak geduld hebben. Vanwege personeelstekorten heeft ING alle nieuwe rekeningaanvragen van stichtingen stopgezet voor dit jaar.
‘De overheid moet betalen’
Trouw sprak advocaat en specialist financieel recht Frank ‘t Hart, die wil weten waarom de overheid niet geld steekt in het aanpakken van witwassen. ‘Witwasaanpak is helemaal geen kerntaak van een bank. Die moet er vooral zijn voor zijn klanten. Nu zegt de overheid: ‘Wij vinden de aanpak van witwaspraktijken heel belangrijk’. Om het vervolgens voor een belangrijk deel bij de private sector te leggen.’
Bron: NVB/AP/Trouw
