Nederlandse gemeenten hebben ruim 74,7 miljard euro aan lasten begroot voor 2024. Dat is 9,2 procent meer dan de begroting voor 2023. Daarmee is de stijging van de begrote lasten groter dan die van de begrote baten (8,8 procent). Dit meldt het CBS op basis van de gemeentebegrotingen 2024.
Doorgaans liggen zowel de begrote baten als de begrote lasten iets lager dan de werkelijke baten en lasten in de jaarrekeningen. Bij de baten is dit verschil meestal groter dan bij de lasten. In 2022 werd door de Nederlandse gemeenten gezamenlijk 69,5 miljard euro aan lasten uitgegeven. Dit was lager dan de baten, die 73,2 miljard euro bedroegen. Het exploitatieoverschot voor bestemming kwam daarmee uit op ruim 3,7 miljard euro.
Hogere inkomsten uit gemeentefonds, heffingen en overige baten begroot
De inkomsten van gemeenten bestaan uit gemeentefondsuitkeringen, opbrengsten uit gemeentelijke heffingen en overige baten. De overige baten bestaan uit onder meer specifieke Rijksuitkeringen, huren en pachten, boekwinsten bij de verkoop van aandelen, rente- en dividendopbrengsten en overdrachten van andere overheden dan het Rijk.
Voor 2024 begroten gemeenten 42,3 miljard euro aan baten uit het gemeentefonds, 13,3 miljard aan opbrengsten uit gemeentelijke heffingen en 18,4 miljard euro aan overige baten. De toename van de begrote baten uit het gemeentefonds was met 9,0 procent iets hoger dan de toename uit de overige baten (8,7 procent) en de heffingsopbrengsten (8,5 procent).
Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeenten. Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Naast de algemene uitkering krijgen gemeenten ook de decentralisatie- en integratie-uitkeringen uit het gemeentefonds. De omvang van het gemeentefonds is gekoppeld aan de hoogte van de uitgaven van het Rijk.
Het aandeel van het gemeentefonds in de inkomsten van gemeenten is de afgelopen achttien jaar vrijwel onafgebroken gegroeid. Sinds 2015 komt ongeveer de helft van de inkomsten van de Nederlandse gemeenten uit het gemeentefonds. In 2015 werden er een aantal taken in het sociaal domein gedecentraliseerd. Gemeenten zijn sinds 2015 ook verantwoordelijk voor onder meer jeugdzorg, jeugdreclassering, en meer zorgtaken. Het budget voor deze taken wordt verstrekt via het gemeentefonds. Inmiddels is het aandeel van het gemeentefonds in de begrote inkomsten opgelopen tot 57,2 procent in 2024, iets hoger dan in 2023. Mede door het afschaffen van de energietoeslag in 2024, daalden de decentralisatie- en integratie-uitkeringen met ongeveer 1,4 miljard euro. De algemene uitkering steeg met ruim 2,8 miljard euro.
Bron: CBS
