Oorzaken voor dit verschil zijn onder meer faillissementen, fouten in de administratie, belastingontwijking en -fraude. Ook speelt de economische situatie in landen een rol. De Commissie schat dat ongeveer een kwart van het gat door fraude wordt veroorzaakt. De rest komt voort uit andere structurele of incidentele factoren.
Nederland springt eruit
Voor Nederland wordt het btw-nalevingsgat geschat op 7,9% in 2022. Dat komt neer op een bedrag van 5,9 miljard euro aan gemiste btw-opbrengsten. In vergelijking met het jaar ervoor is dit een toename van 2,6 procentpunt, ofwel 2,3 miljard euro. Daarmee ligt Nederland boven het Europese gemiddelde.
Opvallend is dat dit cijfer hoger ligt dan eerdere jaren, terwijl volgens eerdere berekeningen van het CBS het Nederlandse nalevingsgat stabiel lag rond de 4,5%. Die lagere schatting baseert zich op meer gedetailleerde gegevens. Uit steekproeven van de Belastingdienst blijkt bovendien dat fraude maar een klein deel van het Nederlandse nalevingsgat verklaart.
CBS-revisie
De toename van het btw-nalevingsgat in Nederland is grotendeels te verklaren door een herziening van de nationale rekeningen door het CBS. Daarbij is de consumptie van huishoudens naar boven bijgesteld met zo’n 6%. Dit zorgt ervoor dat de verwachte btw-inkomsten bij perfecte naleving hoger uitvallen, terwijl de feitelijke btw-opbrengsten gelijk blijven. Hierdoor wordt het verschil tussen theorie en praktijk – het nalevingsgat – groter. Hoewel deze herziening ook eerdere jaren raakt, is het effect vooral zichtbaar in de cijfers van 2022, die als referentiejaar in het rapport zijn gebruikt.
Preventie en fraude-aanpak
De Belastingdienst probeert het btw-nalevingsgat te verkleinen met een strategie die gericht is op preventie, dienstverlening en gericht toezicht. Die aanpak moet voorkomen dat fouten worden gemaakt en tegelijkertijd fraude tegengaan. In het jaarplan 2025 krijgt btw-fraude extra aandacht, onder meer door gerichte acties tegen carrouselfraude en internationale btw-netwerkfraude. De FIOD zal hier ook actief op inzetten. Daarnaast helpt de Belastingdienst ondernemers bij correcte btw-aangifte in Europees verband en verstrekt zij voorlichting over e-commerce en internationale handel.
Europese samenwerking
Ook op Europees niveau zijn er stappen gezet om het btw-nalevingsgat terug te dringen. Zo is er een akkoord bereikt over nieuwe btw-regels voor het digitale tijdperk. Die moeten de administratieve lasten verlagen, de naleving verbeteren en fraude bestrijden. Verder is het systeem Eurofisc, dat snelle informatie-uitwisseling tussen belastingdiensten mogelijk maakt, uitgebreid met data-analysetools zoals Transaction Network Analysis (TNA). Hiermee kunnen verdachte btw-patronen sneller worden opgespoord. Ook wordt het zogeheten Import One Stop Shop (IOSS) gestimuleerd, een systeem dat het ondernemers makkelijker maakt om de btw over grensoverschrijdende onlineverkopen af te dragen.
Beleidskeuzes
Naast het nalevingsgat is er ook het zogenoemde btw-beleidsgat: het verschil tussen de werkelijke belastinginkomsten en de inkomsten die zouden worden gehaald als elk goed en elke dienst tegen het standaardtarief zou worden belast. In Nederland was dat beleidsgat in 2022 maar liefst 48,7%, oftewel 72,4 miljard euro. Dit komt vooral door verplichte vrijstellingen (zoals onderwijs en zorg), maar ook optionele vrijstellingen en verlaagde tarieven spelen een rol.
Het kabinet werkt aan een vereenvoudiging van het btw-stelsel. Zo wordt gekeken of minder producten onder het lage tarief kunnen vallen. Uit eerdere evaluaties bleek namelijk dat het verlaagde tarief maar beperkt effectief is en meestal niet doelmatig. Een aantal vrijstellingen wordt op dit moment geëvalueerd, waaronder die voor schrijvers, journalisten en diensten van lijkbezorgers. De Kamer wordt binnenkort geïnformeerd over de resultaten.
Lees hier de Kamerbrief.
