De vrijheidsbijdrage moet vanaf 2028 jaarlijks 3,4 miljard euro opleveren bij burgers en 1,7 miljard euro bij bedrijven. Voor huishoudens zou dat neerkomen op gemiddeld zo’n 425 euro per jaar. Opvallend aan het plan is dat de inkomstenbelastingtarieven niet worden verhoogd. In plaats daarvan wordt ervoor gekozen om belastingschijven en heffingskortingen slechts beperkt te laten meestijgen met de inflatie.
Stille belastingverhoging
Volgens economen in het Telegraaf-artikel komt deze aanpak vooral terecht bij mensen die rond de grenzen van belastingschijven zitten of sterk afhankelijk zijn van heffingskortingen. Doordat lonen doorgaans wél meestijgen met de inflatie, schuiven mensen sneller door naar een hogere belastingschijf, terwijl de belastinggrenzen achterblijven. Het gevolg: een hoger belastingpercentage over een groter deel van het inkomen.
Economen van De Nederlandsche Bank concludeerden eerder al dat beperkte indexering van belastingschijven onevenredig nadelig uitpakt voor lagere inkomens. Universitair hoofddocent Aart Gerritsen (Erasmus School of Economics) stelt dat dit haaks staat op het principe van proportioneel belasten. Wie eerlijker wil belasten, zou volgens hem de tarieven moeten verhogen in plaats van te kiezen voor deze minder zichtbare route.
Minder zichtbare pijn
Fiscalist Cor Overduin, die een massaalbezwaarprocedure startte tegen ‘misbruik’ van de Aof-premie, noemt de maatregel een bewuste politieke keuze. “Doordat mensen niet direct zien dat ze meer belasting betalen, voelt de maatregel minder pijnlijk, terwijl de koopkracht wel degelijk wordt uitgehold.” Ook het heffingsvrije vermogen in box 3 stijgt beperkt mee, waardoor spaarders en beleggers sneller belasting verschuldigd zijn.
Bedrijven betalen mee via premie
Voor bedrijven geldt een vergelijkbare constructie. In plaats van een nieuwe belasting wordt de premie voor het arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) verhoogd. Deze premie wordt door alle werkgevers betaald, ongeacht of zij winst maken. Volgens Overduin is dit vanuit begrotingsoogpunt een aantrekkelijke knop om aan te draaien, maar inhoudelijk wringt het, omdat de premie oorspronkelijk bedoeld was voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
