Ook het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft plannen doorgerekend.
Op korte termijn verbetert het begrotingssaldo volgens het CPB licht, maar op lange termijn loopt de overheidsschuld juist verder op. De doorsnee koopkracht daalt beperkt, terwijl lagere inkomens relatief zwaarder worden geraakt.
Hypotheekrenteaftrek
Een opvallend fiscaal effect is dat de hypotheekrenteaftrek per saldo iets wordt verruimd. Op papier verandert het nieuwe kabinet niets aan de regeling, maar doordat de tarieven van de eerste twee schijven in de inkomstenbelasting stijgen, neemt ook het maximale aftrektarief toe. De tweede schijf fungeert immers als plafond voor de aftrek van hypotheekrente. Daardoor kunnen huiseigenaren hun rente tegen een hoger percentage in mindering brengen op hun belastbaar inkomen.
Inkomstenbelasting
Tegelijkertijd stijgen de lasten op arbeid en inkomen. De belastingschijven worden minder gecorrigeerd voor inflatie en daarnaast worden de tarieven verhoogd om circa 5 miljard euro extra aan inkomsten te genereren. Dat is nodig om lagere inkomsten uit zorgpremies te compenseren. Gezinnen betalen gezamenlijk 5,7 miljard euro minder aan zorgpremies en bedrijven 1,6 miljard euro minder. Om het begrotingstekort niet te laten oplopen, kiest de coalitie ervoor dit via de inkomstenbelasting grotendeels terug te halen. Daarnaast wordt 700 miljoen euro bespaard op de zorgtoeslag.
Begroting
Per saldo verbetert het EMU-saldo binnen de kabinetsperiode met 0,2 procentpunt van het bruto binnenlands product. In 2030 komt het begrotingstekort uit op 2,2 procent van het bbp, tegen 2,4 procent bij ongewijzigd beleid. Op lange termijn verslechtert het beeld echter. Waar de staatsschuld bij ongewijzigd beleid in 2060 zou uitkomen op 118 procent van het bbp, stijgt deze door extra uitgaven aan onder meer defensie, klimaat, stikstof en woningbouw naar 137 procent.
Aan de uitgavenkant verhoogt het kabinet de defensiebegroting om te voldoen aan de nieuwe NAVO-norm. De groei van de uitgaven aan zorg en sociale zekerheid wordt afgeremd via een hoger eigen risico, besparingen in de langdurige zorg en versoberingen van de WW- en WIA-regelingen. De duur van de WW wordt verkort tot maximaal één jaar en de maximale WIA-uitkering per dag wordt verlaagd.
Koopkracht
Volgens het CPB leidt het beleid tot een gemiddelde koopkrachtdaling van 0,4 procent per jaar. Lage inkomens worden relatief het hardst getroffen, onder meer doordat zij vaker zorgkosten maken en daardoor meer eigen risico betalen, en minder profiteren van de nieuwe kindregeling. Zonder beleidswijzigingen zouden lage inkomens nog een jaarlijkse koopkrachtgroei van 0,5 procent hebben gekend; door de plannen blijft die groei uit. Hogere inkomens gaan er minder op achteruit en de hoogste inkomensgroep laat zelfs een beperkte stijging zien.
Op de woningmarkt dalen de huizenprijzen volgens het CPB licht, vooral doordat huishoudens minder te besteden hebben. De indirecte verruiming van de hypotheekrenteaftrek dempt die daling gedeeltelijk.
Het PBL concludeert dat de uitstoot van broeikasgassen en stikstof afneemt, onder meer door subsidies via de SDE++-regeling en extra windenergie op zee. Ook krimpt de veestapel door subsidiëring en omschakeling in de landbouw. Toch blijven de stikstofdoelen uit het coalitieakkoord buiten bereik en is aanvullend beleid nodig om de klimaatdoelen voor 2050 te halen.
Het kabinet beschikt in de Tweede Kamer over 66 zetels en zal voor de uitvoering van de plannen steun van oppositiepartijen moeten zoeken. De analyse van CPB en PBL brengt de financiële, economische en milieueffecten van het akkoord in kaart, maar veel maatregelen moeten nog nader worden uitgewerkt, waardoor de uiteindelijke effecten deels onzeker blijven.
Lees hier de volledige analyse van het CPB.
