De NOB liet onderzoek doen onder 700 AI-gebruikers (bedrijfsfiscalisten en belastingadviseurs) en 99 AI-strategen. Voor de meesten van hen is AI inmiddels een structureel onderdeel van de dagelijkse praktijk. Vooral de junior belastingadviseurs gebruiken AI dagelijks (80%), gevolg door de medioren (70%). Bij senior
belastingadviseurs ligt het aandeel op 53%. Bij de bedrijfsfiscalisten past 60% AI dagelijks toe.
Bij middelgrote en grote belastingadvieskantoren is Microsoft Copilot de meest gebruikte generieke AI-tooling (73%). Daarna volgen ChatGPT (28%) en Claude (14%). Kleinere kantoren maken ongeveer even vaak gebruik van Copilot (57%) als ChatGPT (54%). Claude wordt door 30% ingezet. “Dit suggereert dat grotere kantoren meer standaardiseren en geïntegreerde enterpriseoplossingen gebruiken, terwijl kleinere kantoren vaker gebruikmaken van een bredere mix aan generieke AI-tools.”
Ondersteunend
Kunstmatige intelligentie wordt vooral ingezet ter ondersteuning van kennisintensieve werkzaamheden. De meest genoemde toepassingen zijn tekstcontrole en redactie, samenvatten van documenten, zoeken in
wetgeving en jurisprudentie, juridisch/fiscaal onderzoek, kennisontsluiting en documentanalyse. AI wordt nog nauwelijks gebruikt voor het opstellen van aangiften, het ontwikkelen van fiscale structuren of interne
kennisdeling. “Dit wijst erop dat AI binnen de fiscale praktijk vooralsnog vooral wordt ingezet als ondersteunend hulpmiddel bij analyse, informatieverwerking en onderzoek en nauwelijks als autonoom instrument binnen kernprocessen van advisering en compliance.”
Vertrouwen in output beperkt
De meeste kantoren zitten nog in een overgangsfase waarin AI wel breed wordt toegepast, maar nog beperkt is geïntegreerd in werkprocessen, governance en bedrijfsvoering. “De onderzoeksresultaten laten zien dat AI een duidelijke productiviteitswinst oplevert en door veel fiscalisten als waardevol en transformatief wordt ervaren. Tegelijkertijd blijft het vertrouwen in de inhoudelijke juistheid van AI-output beperkt.”
Mede om die reden zien de respondenten kritisch beoordelen, valideren en duiden van AI-output steeds meer als belangrijke (kern)competenties voor fiscalisten. “Verwacht wordt dat AI ook impact heeft op het traditionele piramidemodel binnen met name grote en middelgrote belastingadvieskantoren, doordat een belangrijk deel van het leer- en ontwikkelwerk van met (junior) fiscalisten wordt geautomatiseerd.”
Veranderend bedrijfsmodel
Verder is de verwachting dat AI gevolgen heeft voor het bedrijfsmodel van de fiscale sector. “Naarmate standaardwerkzaamheden sneller en efficiënter worden uitgevoerd, verschuift de economische waarde van fiscale dienstverlening van productie naar interpretatie, duiding en strategische advisering. Dit versterkt de beweging richting vaste prijsafspraken, abonnementsvormen en waardegerichte prijsstelling (valuebased pricing).
Verschillen nemen toe
Ook zien de onderzoekers groeiende verschillen tussen kantoorsegmenten. “Grote kantoren investeren nadrukkelijk in eigen AI-oplossingen, governance en kwaliteitsborging, terwijl kleine kantoren vaker gebruikmaken van generieke toepassingen. Hierdoor kan een groeiend verschil ontstaan in productiviteit, innovatiekracht en schaalbaarheid tussen de verschillende kantoorsegmenten.”
Meeste kantoren hebben geen richtlijnen
Qua governance is er nog wel een weg te gaan: slechts een kwart van de respondenten geeft aan dat binnen hun kantoor expliciete richtlijnen zijn opgesteld voor het gebruik van AI-tools. Wel blijkt dat bij de meeste kantoren uitsluitend gebruik mag worden gemaakt van goedgekeurde AI-tools.
Vooral grote en middelgrote kantoren lijken verder gevorderd in het opstellen van beleid, protocollen en governance rondom AI-gebruik. Blij kleinere kantoren geeft 38% van de belastingadviseurs aan dat binnen hun organisatie geen specifiek AI-beleid is geformuleerd. Van de belastingadviseurs werkzaam bij grote en middelgrote kantoren geeft circa 95% aan dat voor het gebruik van klantdata richtlijnen of protocollen zijn opgesteld. Bij kleinere kantoren ligt dat aanzienlijk lager.
De NOB ziet voor zichzelf en opleidingsstichting SOB een belangrijke rol weggelegd in het ondersteunen van de sector bij de toepassing van AI. “De grootste behoefte van NOB-leden ligt bij praktische AI-geletterdheid, toepassing van AI in fiscale casuïstiek, verantwoord gebruik van AI en het ontwikkelen van een
gezamenlijke professionele norm voor de inzet van AI binnen het fiscale vakgebied.”
