Tijdens de eerste maanden van de coronacrisis in 2020 konden bedrijven bij het UWV een beroep doen op de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW). Die regeling kende een eenvoudige voorwaarde: verwachtte een bedrijf een omzetverlies van minimaal twintig procent ten opzichte van 2019, dan kon het loonkostensubsidie aanvragen. Snelheid stond voorop, stelde toenmalig minister Wouter Koolmees. Controle op misbruik kwam later.
Strategisch gedrag
En dat misbruik blijkt inderdaad te hebben plaatsgevonden. Uit onderzoek van Melanie Kühnast, op basis van UWV- en CBS-data, blijkt dat een aanzienlijk deel van de bedrijven strategisch gedrag vertoonde om meer subsidie binnen te halen. Zij gaven bewust een omzetverlies van net iets meer dan twintig procent op – precies genoeg om aan de voorwaarde te voldoen.
Een statistische analyse laat zien dat er opvallend veel bedrijven zijn die een verlies van net boven de twintig procent rapporteerden. Dit duidt erop dat bedrijven hun cijfers hebben ‘gestuurd’ – door bijvoorbeeld omzet uit te stellen of anders te registreren – om boven de drempel te blijven.
Verlies vaak lager
Sterker nog: toen de opgegeven cijfers vergeleken werden met de daadwerkelijke omzetgegevens uit de btw-aangiften, bleek dat bedrijven gemiddeld zes procentpunt méér omzetverlies opgaven dan zij werkelijk hadden geleden. In een ingeperkte steekproef van 1.579 bedrijven gaf bijna veertig procent een te hoog verlies op. Deze bedrijven ontvingen gemiddeld 8.000 euro te veel subsidie. In totaal komt dit voor deze groep neer op zo’n vijf miljoen euro.
Honderden miljoenen
Als deze uitkomsten representatief zijn voor alle 140.000 bedrijven die NOW1-steun ontvingen, zou het totaal aan te veel uitgekeerde steun kunnen oplopen tot circa 740 miljoen euro – een aanzienlijk deel van de 5,2 miljard euro die in de eerste NOW-ronde werd uitgekeerd. Of dit bedrag daadwerkelijk volledig onterecht is uitgekeerd, is onzeker. Een deel van de verschillen kan ook worden verklaard door boekhoudkundige verschillen of vergissingen, maar de aanwijzingen voor doelbewust strategisch gedrag zijn sterk.
Toekomstig beleid
De NOW-regeling voorkwam tijdens de pandemie een golf aan faillissementen en massale werkloosheid. Toch laat dit onderzoek zien dat ruimhartige steunmaatregelen ook uitnodigen tot strategisch gedrag. De Arbeidsinspectie en het Openbaar Ministerie geven inmiddels aan dat zij extra prioriteit geven aan het opsporen van NOW-fraude. Toekomstig beleid zal de balans moeten vinden tussen snelle hulp en striktere controle.
Bron: ESB
