De oorzaak van de ‘rokersvlucht’ is de accijnsverhoging van circa 30 procent sinds 2020. Hierdoor kost een pakje sigaretten in Nederland nu 11 à 12 euro. In Duitsland, België en Luxemborg is dit ongeveer de helft, met als gevolg dat vorig jaar gemiddeld 45 procent van alle sigaretten, volgens branchevereniging VSK, in het buitenland werd aangeschaft. In 2021 was dit nog slechts 15 procent. “We zien dat mensen niet minder zijn gaan roken, maar anders zijn gaan kopen”, aldus Jan Hein Sträter, directeur van VSK. Hoeveel procent van de sigaretten in het buitenland wordt gekocht, wordt berekend op basis van de ‘Empty Package Survey’, een onderzoek van de douane naar weggegooide lege pakjes sigaretten.
Volgens marktonderzoeker WSPM, die in opdracht van de VSK aan het werk gingen, zorgen ongeveer 3 miljoen rokers dit jaar voor 3 miljard euro aan legale accijnsinkomsten. “Dat bedrag had bijna twee keer zo hoog kunnen zijn als alle tabak in Nederland was gekocht,” meent Sträter, die spreekt van een inkomstenderving van 2,6 mrd euro. In 2020 was die ‘slechts’ 1,4 mrd, aldus de tabaksvereniging. Helaas valt niet te achterhalen hoe deze getallen zijn berekend, want het onderzoeksrapport van WSPM is niet openbaar.
‘Twee keer zo hoog’
De bewering van VSK roept vragen op. Allereerst zou de staatskas alleen 2,6 mrd euro aan tabaksaccijnzen hebben kunnen incasseren als alle rokers trouw hun rookwaar in eigen land waren blijven kopen. Maar dat is geen realistische aanname bij accijnsverhogingen. Die leiden onherroepelijk tot een gedragsverandering bij de consument, waaronder accijnsvlucht. (Of stoppen met roken, het effect dat de overheid zegt te beogen).
Hogere inkomsten
Daarnaast leidt accijnsverhoging niet alleen tot inkomstenderving, maar ook tot hogere accijns- en btw-opbrengsten. De 1,65 miljoen rokers (55 procent van het totaal van 3 miljoen) die hun tabak gewoon om de hoek zijn blijven halen, hebben sinds 2020 dankzij de accijnsverhoging van 30 procent voor ruim 700 miljoen euro aan extra staatsinkomsten gezorgd en voor 300 euro aan extra btw-inkomsten. Voor het eerlijke beeld moet ook dit in de berekening worden meegenomen. De derving bedraagt dus niet 2,6 mrd maar 1,6 miljard.
Daarbij moet in ogenschouw worden genomen dat de Belastingdienst en het CBS van een lagere illegale handel uitgaan dan het VSK en dat het VSK alleen de btw-derving (en niet winst) meerekent. Kortom, de accijnsverhoging leiden wel tot inkomstenderving voor de overheid, maar die zijn waarschijnlijk een stuk minder hoog dat welke VSK voorspiegelt.
Ook aardig om te weten: had de overheid de tabaksaccijns vanaf 2020 niet verhoogd en was 85 procent van de rokers zijn rookwaar in eigen land blijven kopen, dan had de fiscus ‘slechts’ 2,1 miljard euro geincasseerd, bijna een miljard lager dan de 3 mrd die, ondanks de accijnsvlucht, nu in de staatskas vloeit.
