Vooral lage inkomens die veel kilometers rijden, zien hun brandstofkosten fors oplopen. VKwetsbare groep Volgens het onderzoek, dat is gebaseerd op gegevens van 5,6 miljoen huishoudens met samen 7,3 miljoen auto’s, kan deze kwetsbare groep bij een brandstofprijs van €2,50 per liter gemiddeld circa 17 procent van het besteedbaar inkomen kwijt zijn aan brandstof. Het gaat om ongeveer 225.000 huishoudens, zo’n 2,7 procent van het totaal.
Onderzoeker Peter Mulder van TNO benadrukt dat het gemiddelde beeld misleidend kan zijn. Hoewel inkomens de afgelopen jaren sneller zijn gestegen dan brandstofprijzen, en brandstofkosten daardoor gemiddeld een kleiner deel van het budget vormen dan vijftien jaar geleden, gaan daar grote verschillen achter schuil. Huishoudens met een laag inkomen besteden gemiddeld twee keer zoveel van hun inkomen aan brandstof als hogere inkomens, terwijl juist die hogere inkomens meer kilometers maken.
Prijsscenario’s
Het onderzoek rekent drie prijsscenario’s door, variërend van €2,00 tot €3,00 per liter. Bij het middenscenario van €2,50 per liter ontstaat volgens TNO een duidelijke scheidslijn. Naast de meest kwetsbare groep is er een bredere categorie van circa 785.000 huishoudens met een benedenmodaal inkomen die bijna 10 procent van hun inkomen aan brandstof kwijt is. In absolute aantallen bevindt de grootste groep huishoudens met hoge brandstofuitgaven zich echter onder hogere inkomens. Dat komt doordat zij vaker een auto bezitten en meer rijden, al blijft hun relatieve last met gemiddeld 6,9 procent van het inkomen lager.
Autogebruik
De studie laat ook zien dat autogebruik sterk samenhangt met inkomen. Huishoudens met een auto rijden gemiddeld ruim 15.000 kilometer per jaar en verbruiken bijna 950 liter brandstof. Elektrisch en hybride rijden komt vooral voor bij hogere inkomens, waardoor lagere inkomens relatief vaker afhankelijk blijven van fossiele brandstoffen.
Regio
Regionaal gezien is de kwetsbaarheid het grootst in Noord-Nederland, Zeeland en delen van Limburg. Daar vallen lagere inkomens en grotere afstanden tot werk en voorzieningen vaak samen. Tegelijkertijd bevinden de meeste kwetsbare huishoudens zich in absolute aantallen in stedelijke gebieden, wat volgens TNO laat zien dat vervoersarmoede niet uitsluitend een plattelandsprobleem is.
Accijns
Het rapport kijkt ook naar mogelijke beleidsmaatregelen, zoals een accijnsverlaging van €0,10 per liter. Die levert huishoudens met een laag inkomen gemiddeld zo’n €80 per jaar voordeel op, tegenover ongeveer €120 voor hogere inkomens. Omdat hogere inkomens meer kilometers maken, profiteren zij relatief meer van zo’n maatregel. In totaal komt circa 70 procent van het financiële voordeel terecht bij midden- en hogere inkomensgroepen, terwijl de laagste inkomens slechts een klein deel ontvangen.
Analyse
De analyse is gebaseerd op administratieve gegevens op huishoudniveau, waardoor verschillen in inkomen, autogebruik en voertuigtype nauwkeurig in kaart kunnen worden gebracht. Volgens TNO is dat essentieel, omdat gemiddelden een vertekend beeld geven van de werkelijke betaalbaarheid van autorijden. Zakelijke leaseauto’s zijn buiten beschouwing gelaten, omdat brandstofkosten daar meestal niet direct door huishoudens worden gedragen.
