Het wetsvoorstel is in internetconsultatie gegaan. Daarmee wordt duidelijker hoe de “veilige haven” voor zelfstandigen eruit moet zien die minister Thierry Aartsen van Werk en Participatie vorige maand al aankondigde. Wie aan beide wettelijke toetsen voldoet en in de praktijk ook overeenkomstig die criteria werkt, moet vooraf zekerheid krijgen dat buiten dienstbetrekking kan worden gewerkt.
“Na jaren van onduidelijkheid en onnodige terughoudendheid bij opdrachtgevers moet de nieuwe Zelfstandigenwet zorgen voor meer rust en vooral duidelijkheid onder zelfstandigen en opdrachtgevers”, zegt Aartsen. “We laten met duidelijke criteria vooraf zien hoe werken met en als zelfstandige(n) wél kan.”
Ondernemer zelf onder de loep
De eerste toets, de zelfstandigentoets, richt zich op de persoon van de zelfstandige en niet alleen op de afzonderlijke opdracht. Daarbij kijkt het kabinet onder meer of de zelfstandige zelf factureert en bij de KvK staat ingeschreven. Ook het aantal opdrachtgevers telt mee.
Daarnaast wordt meegewogen of iemand voorzieningen heeft getroffen tegen ondernemersrisico’s. Het kabinet koppelt de ruimte om zelfstandig te ondernemen daarmee nadrukkelijk aan de verantwoordelijkheid om de financiële en sociale risico’s van het ondernemerschap zelf af te dekken.
De tweede toets, de werkrelatietoets, gaat over de manier waarop binnen een concrete opdracht wordt gewerkt. Een zelfstandige moet voldoende vrijheid hebben om het werk zelf te organiseren en de werkzaamheden voor eigen rekening en risico uitvoeren.
Wie aan beide toetsen voldoet én in de praktijk volgens die uitgangspunten werkt, valt volgens het voorstel binnen de veilige haven. Daarmee moet vooraf duidelijk zijn dat als zelfstandige kan worden gewerkt. Wie niet aan de criteria voldoet, krijgt volgens het kabinet tegelijkertijd meer inzicht in wat moet worden aangepast om alsnog als zelfstandige te kunnen werken.
Voor zelfstandigen die niet aan de voorwaarden kunnen of willen voldoen, blijven de bestaande regels voor de kwalificatie van arbeidsrelaties gelden.
Geen wijziging werknemersbescherming
Het kabinet benadrukt dat de nieuwe criteria niet bedoeld zijn om de bestaande werknemersbescherming te beperken. De Zelfstandigenwet moet juist aan de kant van het zelfstandig ondernemerschap duidelijker afbakenen wanneer buiten dienstbetrekking kan worden gewerkt.
Daarmee probeert het kabinet twee problemen tegelijk aan te pakken: schijnzelfstandigheid en de terughoudendheid van opdrachtgevers om zzp’ers in te huren uit vrees dat achteraf toch sprake blijkt te zijn van een arbeidsovereenkomst.
De nu gepubliceerde uitwerking volgt op de koers die Aartsen in september bekendmaakte. Toen werd al duidelijk dat het kabinet kiest voor een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Een eerder voorziene toetsingscommissie en sectorale rechtsvermoedens verdwenen uit het voorstel.
Invoering in 2028
Belangstellenden kunnen tot en met 29 oktober reageren op het wetsvoorstel. Het kabinet wil de Zelfstandigenwet vervolgens verder door het wetgevingsproces loodsen.
De beoogde ingangsdatum blijft 1 januari 2028. Het kabinet hoopt met de wet een einde te maken aan een discussie over de kwalificatie van zelfstandigen die volgens Aartsen inmiddels al ruim twintig jaar speelt.
De Zelfstandigenwet is nu in internetconsultatie. Reageren kan tot en met 29 oktober op Internetconsultatie.nl.
