De vrijstelling in de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) is in veel gevallen niet nodig. Dat concludeert het Centraal Planbureau in een evaluatie van de fiscale regelingen gericht op bedrijfsoverdracht, die is uitgevoerd op verzoek van de ministeries van EZK en Financiën. Bij circa driekwart van de overdrachten zijn er bij de erflaters, schenkers of verkrijgers voldoende vrije financiële middelen aanwezig om de belasting direct te betalen, concludeert het CPB. In andere gevallen is een (ruime) betalingsregeling voor de overheid een goedkoper instrument om de continuïteit te borgen dan een vrijstelling.
Waarderingsfaciliteit
De BOR bestaat naast de vrijstelling ook uit een waarderingsfaciliteit. Deze zorgt ervoor dat de erf- of schenkbelasting wordt berekend over de waarde bij voortzetting (goingconcernwaarde) en niet over de waarde bij opheffing (liquidatiewaarde). Het CPB concludeert dat de waarderingsfaciliteit goed past bij het doel van continuïteit. Het zorgt ervoor dat de belastingheffing beter aansluit bij de waarde die de verkrijger daadwerkelijk aan de onderneming ontleent en voorkomt dat de belastingheffing een prikkel geeft om relatief laag-renderende ondernemingen te beëindigen.
Doorschuifregelingen
Het CPB onderzocht behalve de BOR ook de doorschuifregelingen (DSR), waarbij de heffing van inkomstenbelasting wordt doorgeschoven naar de nieuwe eigenaar en naar een later moment. De DSR zijn volgens het CPB doeltreffend, maar de noodzakelijkheid kan niet kwantitatief worden onderzocht. Dit komt omdat de omvang van de doorgeschoven belastingclaim van individuele ondernemingen niet bekend is. De regelingen zijn doelmatiger dan de BOR, omdat bij de doorschuifregelingen sprake is van uitstel en niet van afstel van belastingheffing. Het CPB adviseert om het gebruik van de doorschuifregelingen beter te registreren, zodat er een beter zich komt op de omvang van ondernemingsvermogens en de belastingclaim die er nog op rust.
Gebruik regelingen
In de periode 2010-2017 maakten per jaar circa 1100 ontvangers van een schenking en 600 ontvangers van een erfenis gebruik van de BOR. In 2017 zorgde de regeling voor een belastingvoordeel van ruim 400 miljoen euro. Van het totale vrijgestelde bedrag in dat jaar werd 22% veroorzaakt door de waarderingsfaciliteit, 19% door de volledige vrijstelling en 59% door de gedeeltelijke vrijstelling. De volledige vrijstelling geldt voor ondernemingsvermogens tot circa 1,1 miljoen euro. Van de verkrijgers van een erfenis waarbij de BOR werd gebruikt in 2010-2017, ontving 2,3% een ondernemingswaarde van meer dan 5 miljoen euro. Bij schenkingen ontving 2,7% van de verkrijgers een schenking van meer dan 5 miljoen euro. Deze twee groepen vertegenwoordigen samen circa 35% van het totale belastingvoordeel van de BOR.
