De minister memoreert in de brief (mede namens minister Van Weel van Justitie en Veiligheid) dat de poortwachtersrol in Nederland de afgelopen jaren niet goed heeft gefunctioneerd, met name bij banken. ‘Het Openbaar Ministerie (OM) en De Nederlandsche Bank (DNB) stelden vast dat verschillende banken tekortschoten in maatregelen om witwassen tegen te gaan, waardoor criminelen via die banken hun geld relatief gemakkelijk en ongezien konden witwassen. Dit leidde tot forse schikkingen tussen banken en het OM, en ingrijpende hersteltrajecten waar sommige banken nog steeds in zitten.’
‘Anti-witwasaanpak doorgeslagen’
Dit ingrijpen heeft zowel bij de sector als bij de toezichthouders geleid tot een overreactie, schrijft de minister. ‘De anti-witwasaanpak is daardoor in de praktijk doorgeslagen, met negatieve gevolgen voor burgers en ondernemers. Er zijn veel voorbeelden waaruit blijkt dat de inzet van banken disproportioneel uitpakt voor klanten.’
Nieuwe aanpak
Het kabinet komt daarom met een nieuwe anti-witwasaanpak, schetst Heinen. ‘In de visie op de financiële sector staan onze twee hoofddoelen: 1) lasten verlagen voor bonafide ondernemers en burgers; en 2) barrières verhogen voor criminelen. Deze twee staan niet tegenover elkaar, maar zijn twee kanten van dezelfde medaille. We blijven drempels opwerpen om criminelen uit het financieel systeem te weren, zodat geld uit illegale activiteiten niet in de legale economie terechtkomt. Zo houden we het stelsel schoon. En tegelijkertijd zetten we ons de komende tijd in om onterechte lasten voor bonafide ondernemers en burgers te verlagen en zo de aanpak uitvoerbaar houden.’
Risicogebaseerde benadering
Heinen: ‘Wij zien dat poortwachters, en met name banken, onvoldoende gebruik maken van de risicogebaseerde benadering, terwijl de Wwft én de aankomende Europese nieuwe anti-witwaswetgeving deze ruimte wel bieden. Als poortwachters risicogebaseerd te werk gaan, dan zullen particulieren en ondernemers veel minder lasten ervaren. De afgelopen maanden spraken wij met banken, toezichthouders, waaronder de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), en opsporingsdiensten over de vraag waar en hoe de anti-witwasaanpak beter en efficiënter kan. Alle partijen hebben hierbij expliciet uitgesproken dat zij zien dat de anti-witwasaanpak momenteel is doorgeslagen en dat zij actief gaan bijdragen om die aanpak te verbeteren.
Bij alle poortwachters zijn verbeteringen mogelijk, maar de problematiek is het meest prangend bij de banken. Banken hebben de afgelopen tijd stappen gezet om meer risicogebaseerd te werk te gaan. Dat is goed nieuws. Maar wij vinden dat hervormingen sneller moeten, gezien de negatieve gevolgen die bonafide klanten ervaren. Banken moeten zich meer richten op de grote witwasrisico’s. Zij moeten voldoende comfort krijgen van de toezichthouder om minder te kunnen en mogen doen bij lagere risico’s. Daarom gaan we de komende periode met banken, toezichthouders, FIU-Nederland, en opsporingsdiensten werken aan het hervormen van de risicogebaseerde aanpak en bespreken we maandelijks de vooruitgang.
Naast de banken moet de risicogebaseerde aanpak bij andere poortwachters, zoals advocaten, notarissen, makelaars en accountants, ook worden verbeterd. Daarom gaan we ook elk kwartaal met deze poortwachters, hun toezichthouders, FIU-Nederland en de opsporingsdiensten om tafel om te werken aan verbeteringen.’
In de Kamerbrief zetten de ministers verder uiteen hoe de nieuwe anti-witwasaanpak eruit ziet.
