Van beschermingsinstrument naar standaardclausule
Het concurrentiebeding was bedoeld als uitzondering: bescherming van bedrijfsgeheimen en strategische informatie. Het is in de praktijk echter verworden tot een standaardbepaling. Inmiddels heeft circa een derde van de werknemers ermee te maken, vaak zonder dat sprake is van een reëel bedrijfsbelang. Daarmee schuurt het beding met een fundamenteel grondrecht: de vrijheid van arbeidskeuze.
Vergoedingsplicht dwingt tot heroverweging
Met de introductie van een vergoeding verandert de aard van het instrument. Het concurrentiebeding wordt geen vrijblijvende ‘verzekeringspolis’ meer, maar een bewuste keuze met directe kosten. Werkgevers moeten zich afvragen of bescherming noodzakelijk is en of minder vergaande alternatieven volstaan. Tegelijkertijd versterkt dit de positie van werknemers, die gecompenseerd worden voor de beperking van hun mobiliteit. De kritiek dat de balans doorslaat, miskent dat het concurrentiebeding een beperking vormt op een grondrecht en terughoudend moet worden toegepast.
Correctie op bestaande praktijk, met risico op nieuwe fricties
De voorgestelde regeling is een correctie op een uit de hand gelopen praktijk. Tegelijkertijd roept zij vragen op over uitvoerbaarheid en gedragseffecten. Zo kan bij werknemers de prikkel ontstaan om bij vertrek minder transparant te zijn over hun vervolgstap, om aanspraak op een vergoeding te behouden. Werkgevers kunnen het beding selectief en zo laat mogelijk inroepen, om hun positie te optimaliseren zolang onduidelijk is wat een werknemer gaat doen.
Andere aanscherpingen versterken de toets
Naast de vergoedingsplicht bevat het voorstel aanvullende beperkingen. Zo wordt de maximale duur van het beding beperkt tot één jaar en moet de werkgever het geografisch bereik vastleggen. Ook wordt vereist dat voor alle arbeidsovereenkomsten – dus ook voor onbepaalde tijd – schriftelijk wordt gemotiveerd welk zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang het beding rechtvaardigt. Daarmee verschuift het accent van rechterlijke toetsing achteraf naar een zwaardere motiveringsplicht vooraf.
Conclusie: gerichter gebruik ligt voor de hand
Het wetsvoorstel markeert een verschuiving van standaardgebruik naar doelgerichte toepassing. Een concurrentiebeding blijft mogelijk, maar alleen waar het verdedigbaar is en tegen een prijs. Werkgevers die deze prijs niet willen betalen, geven daarmee impliciet aan dat het belang beperkt is en hebben een oplossing: het beding niet inroepen.
Ramy Mohamed is senior Manager Tax & Legal bij BDO Nederland.
