De auteurs baseren hun voorstel onder meer op eerder onderzoek van TNO naar huishoudens die door hun lage inkomen en hoge autogebruik kwetsbaar zijn voor stijgende brandstofprijzen. Zij stellen een Nederlandse variant van ‘social leasing’ voor, waarbij deze huishoudens subsidie krijgen om particulier een elektrische auto te leasen.
Subsidie van € 7.000
De auteurs hebben verschillende varianten doorgerekend. In een van de scenario’s is de regeling bedoeld voor huishoudens met een inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum die jaarlijks meer dan 8.000 kilometer rijden.
Naar schatting voldoen ongeveer 160.000 huishoudens aan die voorwaarden. Bij een subsidie van € 7.000 per leasecontract is volgens de onderzoekers ongeveer € 1,1 miljard nodig. Als de regeling wordt beperkt tot de ongeveer 55.000 huishoudens binnen deze groep met inkomen uit arbeid, dalen de berekende kosten tot ongeveer € 390 miljoen. Bij een ruimere doelgroep kunnen de kosten oplopen tot bijna € 6 miljard.
Alternatief voor accijnskorting
De onderzoekers vergelijken de lease-subsidie met de verlaging van de brandstofaccijns. Die werd in 2022 ingevoerd en is daarna gedeeltelijk voortgezet. Volgens de auteurs kost de korting de overheid momenteel ongeveer € 1,7 miljard per jaar.
Hogere inkomens profiteren daar in absolute bedragen meer van, omdat zij vaker een auto bezitten en gemiddeld meer kilometers rijden. De auteurs verwijzen daarbij naar onderzoek van TNO, waarover Accountancy Vanmorgen in april over berichtte.
Daaruit bleek dat ongeveer 225.000 huishoudens met een laag inkomen en veel autokilometers bij een brandstofprijs van € 2,50 per liter tot de meest kwetsbare groep behoren. Bij ongewijzigd rijgedrag besteden zij gemiddeld 17,6 procent van hun besteedbare inkomen aan brandstof.
Voordeel accijnsverlaging ongelijk verdeeld
TNO berekende dat een accijnsverlaging van € 0,10 per liter huishoudens met een laag inkomen gemiddeld ongeveer € 80 per jaar oplevert. Voor hoge inkomens is dat ongeveer € 120. Ongeveer 70 procent van het totale voordeel komt terecht bij midden-hoge en hoge inkomens, tegenover ruim 7 procent bij de laagste inkomensgroepen. Zakelijke rijders zijn niet in de berekening meegenomen.
De ESB-auteurs zien een lease-subsidie daarom als een gerichtere maatregel. De werkelijke besparing voor huishoudens hangt onder meer af van het leasebedrag, de laadkosten, het aantal kilometers en de beschikbare laadmogelijkheden.
Brandstofprijzen
De hoge brandstofprijzen vormen de achtergrond van het voorstel dat zij in het artikel bepleiten. Accountancy Vanmorgen meldde in maart dat werkgevers leaserijders vaker vroegen om langs de snelweg gelegen tankstations te mijden. De landelijke adviesprijs voor Euro 95 lag toen boven € 2,57 per liter. Eind juli lagen de adviesprijzen voor benzine en diesel rond € 2,63 per liter. De prijzen bij lokale tankstations kunnen lager uitvallen.
Franse regeling
De onderzoekers verwijzen naar Frankrijk, waar in 2024 een landelijke social-leasingregeling werd ingevoerd. In 2025 volgde een nieuwe ronde met ruimte voor 50.000 elektrische auto’s. In die ronde droeg de Franse overheid maximaal € 7.000 per auto bij. De maandelijkse leaseprijs bedroeg hoogstens € 200. De regeling was bedoeld voor huishoudens onder een vastgestelde inkomensgrens die voor hun werk minimaal 15 kilometer enkele reis aflegden of jaarlijks ten minste 8.000 zakelijke kilometers reden. De contracten liepen minimaal drie jaar.
Onderzoek naar Nederlandse variant
Ook het kabinet laat de mogelijkheden voor social leasing onderzoeken. Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat schreef in april dat een regeling huishoudens met een laag inkomen mogelijk gericht kan beschermen tegen hoge brandstofprijzen.
Het Formule E-Team onderzoekt hoe een Nederlandse variant kan worden vormgegeven. Daarbij wordt onder meer gekeken naar aanpassing van de voormalige subsidieregeling voor particuliere elektrische auto’s. Ook de controle van het inkomen en de woon-werkafstand maakt deel uit van het onderzoek.
Over de invoering van een Nederlandse social-leasingregeling is nog geen besluit genomen.
