In artikel 5b, lid 3 AWR wordt een opsomming gegeven van wat algemeen nut in de zin van artikel 5b AWR is. De volgende opsomming is gegeven:
- welzijn;
- cultuur;
- onderwijs, wetenschap en onderzoek;
- bescherming van natuur en milieu, daaronder begrepen bevordering van duurzaamheid;
- gezondheidszorg;
- jeugd- en ouderenzorg;
- ontwikkelingssamenwerking;
- dierenwelzijn;
- religie, levensbeschouwing en spiritualiteit;
- de bevordering van de democratische rechtsorde;
- volkshuisvesting;
- een combinatie van de bovengenoemde doelen, alsmede
- het financieel of op andere wijze ondersteunen van een algemeen nut beogende instelling.
Het gaat hier om een limitatieve opsomming, dat betekent dat als de activiteiten van de instelling niet onder één van de hiervoor opgesomde categorieën is te scharen, er geen sprake is van algemeen nut.
Voor een aantal van de in de wet opgesomde categorieën geldt dat het duidelijk is of een instelling daaronder kan vallen. Van sommige categorieën is dat minder duidelijk. Zo heeft de rechter bepaald dat de categorie welzijn ruim uitgelegd moet worden. De rechter besliste dat in een procedure bij de Rechtbank Noord-Nederland op 28 januari 2025, nr. 24-1800 inzake een stichting die als doel had om eenzaamheid in de samenleving te bestrijden door mensen die in de buurt wonen en dezelfde interesses hebben met elkaar in contact te brengen. Overweging 6.10 ‘…..Het tegengaan van eenzaamheid kan worden gezien als het beogen van het algemeen nut. Dat eiseres met de activiteiten ook particuliere belangen van deelnemers dient, neemt niet weg dat zij met deze activiteiten voornamelijk het algemeen nut dient.’
Buurt- en wijkverenigingen kunnen als SBBI worden aangemerkt. Rechtspraak over aanduiden als ANBI is niet eenduidig. De Hoge Raad oordeelde op 22 juni 2012, nr. LJN BW9055 dat een wijkinstelling die ruimten in panden verhuurde voor ontplooiingsactiviteiten van buurtbewoners niet afdeed aan de algemeen nut beogende doelstelling. Dit omdat de onderverhuur primair gericht was op de fondsenwerving ten behoeve van haar algemeen nut beogende activiteiten.
De Hoge Raad oordeelde op 18 november 2011, nr. 10/04924 dat een stichting die een dorpshuis exploiteert en zalen verhuurde aan instellingen die het algemeen belang dienden geen algemeen nut beogende instelling is. Het onder gunstige voorwaarden verhuren aan instellingen die het algemeen belang dienen, betekent niet dat de verhurende stichting daarmee ook het algemeen belang dient.
Bij de beoordeling of sprake is van algemeen belang zal dat afgezet moeten worden tegenover het particuliere belang. Als sprake is van particuliere belangenbehartiging, kan de ANBI-status niet worden toegekend. Voor sport-, scouting- en muziekverenigingen zal meestal gelden dat deze meer het particuliere belang behartigen dan het algemeen nut.
Voor zover een instelling commerciële tarieven vraagt is het van belang om na te gaan of dit geoorloofd is. Het aanbieden van diensten of goederen tegen commerciële tarieven kan ertoe leiden dat sprake is van particuliere belangenbehartiging, waardoor niet aan de algemeen belang eis is voldaan. Geen sprake van particuliere belangenbehartiging is als de diensten of goederen tegen commerciële tarieven worden aangeboden als het bedoeld is om fondsen te werven om de algemeen nut doelstelling te realiseren.
Volgens het Scientology-arrest kreeg die kerk de ANBI-status terecht niet omdat het aanbieden van trainingen en cursussen tegen commerciële tarieven gezien kan worden als particuliere belangenbehartiging. Daarmee wordt niet aan de eis van 90% algemeen belang behartigen voldaan om de ANBI-status te verkrijgen.
Omdat het begrip algemeen belang een open norm is, is er voor de rechter een grote vrijheid om invulling te geven aan het begrip algemeen belang. Dat betekent ook dat het voor de instelling van belang is om goed onderbouwd te motiveren waarom er sprake is van het behartigen van het algemeen belang. Goed kijken naar de doelstelling, de activiteiten die worden uitgeoefend om het doel te verwezenlijken is daarbij van belang. Vervolgens moeten de daadwerkelijk uitgevoerde activiteiten in lijn liggen met het doel van de ANBI. De ANBI moet zich voor minimaal 90% inzetten voor het algemeen nut.
mr. Ewoud de Ruiter is belastingadviseur bij 3RRR Belastingadviseurs en verbonden aan Publiq belastingadviseurs.
Meer weten over de fiscale regelgeving voor ANBI’s? Volg dan de cursus daarover bij Fiscaal Vanmorgen
Meer weten over de vennootschapsbelastingplicht van stichtingen en verenigingen? Volg dan de cursus daarover bij Fiscaal Vanmorgen
