De minister onderschrijft in de beantwoording van de Kamervragen dat de antiwitwasaanpak in de periode 2020–2024 ‘beter kon’, maar wijst erop dat inmiddels een nieuwe koers is ingezet. Die moet leiden tot minder lasten voor burgers en bedrijven en juist hogere barrières voor criminelen.
Gestegen kosten
Dat is opvallend, omdat juist die kosten de afgelopen jaren explosief zijn gestegen. Banken hebben duizenden medewerkers ingezet op klantonderzoek en transactiemonitoring. In de praktijk worden deze kosten doorberekend aan klanten, terwijl het zicht op de effectiviteit beperkt blijft. De Algemene Rekenkamer concludeerde eerder al dat de opbrengsten van de antiwitwasaanpak grotendeels onbekend zijn.
Saillant detail is dat het kabinet geen inzicht kan geven in de kosten die banken maken voor hun rol als poortwachter. Banken bepalen volgens de minister zelf hun inzet, terwijl zij tegelijkertijd wettelijk verplicht zijn om omvangrijke klantonderzoeken en transactiemonitoring uit te voeren.
Verantwoordelijkheid bij de banken
Tegelijkertijd legt het kabinet de verantwoordelijkheid voor verbetering nadrukkelijk bij de sector zelf. Zij moeten de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) risicogebaseerd toepassen. In de praktijk gebeurt dat volgens hem nog onvoldoende, wat leidt tot onnodige vragen aan klanten en zelfs signalen van discriminatie. Een betere toepassing zou volgens het kabinet niet alleen effectiever zijn, maar ook kosten kunnen verlagen.
Maar een aantal fundamentele vragen worden daarbij wel vooruit geschoven. Zo blijft onduidelijk of de enorme personele inzet bij banken in verhouding staat tot de beperkte capaciteit bij toezichthouders en opsporingsinstanties. De Financial Intelligence Unit (FIU) analyseert meldingen ‘risicogebaseerd’ en pakt dus niet alles op, wat de vraag oproept hoeveel van de inspanningen van banken daadwerkelijk worden benut.
Toenemende regeldruk
Verder onderzoek naar de impact van de witwasaanpak op maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen, acht het kabinet niet nodig, ondanks signalen van toenemende regeldruk en belemmeringen. In de tweede helft van 2026 volgt een voortgangsbrief over de nieuwe aanpak. Tot die tijd blijft de centrale vraag staan: hoeveel levert de miljardeninvestering in witwasbestrijding daadwerkelijk op?
