Een man en zijn vrouw die in gemeenschap van goederen zijn getrouwd, vormen een stille maatschap en zijn gezamenlijk eigenaar van een woning. Op de aangebouwde garage laten zij in 2018 en 2019 een werkkamer bouwen met een eigen ingang en opgang via de garage. De werkkamer heeft een vloeroppervlakte van 15 m², is afsluitbaar, maar beschikt niet over een eigen sanitaire voorziening.
Optie voor belaste verhuur
Met ingang van 1 januari 2020 verhuurt de stille maatschap de werkkamer aan een bv waarvan de man directeur-grootaandeelhouder is. Beide echtgenoten zijn bij de bv in loondienst. De stille maatschap en de bv opteren voor btw-belaste verhuur.
Vanwege het voornemen de werkkamer belast te verhuren, brengt de stille maatschap de omzetbelasting op de bouwkosten in aftrek en verzoekt zij om teruggaaf. Daarbij houdt zij rekening met beperkt privégebruik van de werkkamer door inwonende gezinsleden.
De inspecteur corrigeert de aftrek en legt een naheffingsaanslag omzetbelasting op. Nadat de rechtbank Zeeland-West-Brabant het beroep van de maatschap afwijst, gaat zij in hoger beroep bij hof ’s-Hertogenbosch.
Ondernemerschap en economische activiteit
Bij het hof is onder meer in geschil of de stille maatschap voor de verhuur van de werkkamer als ondernemer kan worden aangemerkt en of sprake is van een economische activiteit in de zin van de Btw-richtlijn.
Het hof acht aannemelijk dat de verhuur zelfstandig plaatsvindt, aangezien de stille maatschap een samenwerkingsverband is dat voor de btw als zelfstandige entiteit geldt. De stelling van de inspecteur dat de verhuur wordt beheerst door de dienstbetrekkingen van de echtgenoten met de bv, verwerpt het hof.
Ook is volgens het hof sprake van een economische activiteit in de zin van artikel 9 Btw-richtlijn. Dat niet wordt deelgenomen aan een markt voor de verhuur van bedrijfsruimte, staat daaraan niet in de weg.
Uitsluitend zakelijk gebruik niet vereist
De belangrijkste vraag is of de stille maatschap en de bv kunnen opteren voor belaste verhuur. Het hof overweegt dat verhuur van onroerende zaken in beginsel is vrijgesteld van omzetbelasting en dat onder voorwaarden kan worden gekozen voor belaste verhuur. Een van die voorwaarden is dat het verhuurde niet als woning wordt gebruikt.
Volgens het hof staat elke mate van gebruik als woning aan belaste verhuur in de weg. Daaruit leidt het hof af dat de werkkamer uitsluitend zakelijk moet worden gebruikt. Alleen dan is belaste verhuur en aftrek van voorbelasting mogelijk.
De Hoge Raad volgt die redenering niet. Uit de wetsgeschiedenis blijkt volgens de Hoge Raad niet dat de wetgever uitsluitend zakelijk gebruik als voorwaarde voor belaste verhuur heeft willen stellen. Doorslaggevend is of het verhuurde daadwerkelijk als woning wordt gebruikt. Daarbij is het feitelijke gebruik bepalend.
Sinds 31 maart 1995 geldt bovendien dat de huurder het gehuurde moet gebruiken voor doeleinden waarvoor een volledig of nagenoeg volledig recht op aftrek van voorbelasting bestaat. Dat betekent een aftrekrecht van ten minste 90 procent.
De Hoge Raad sluit niet uit dat ook niet-zakelijk gebruik dat geen feitelijk woongebruik vormt, aan belaste verhuur in de weg kan staan wanneer dat gebruik niet meer dan 10 procent bedraagt. Daarmee maakt de Hoge Raad onderscheid tussen niet-zakelijk gebruik en feitelijk gebruik als woning.
Bewijslast bij verhuurder
Hoewel het hof volgens de Hoge Raad dus van een onjuiste rechtsopvatting is uitgegaan, leidt dat niet tot vernietiging van de uitspraak. Het hof heeft namelijk terecht geoordeeld dat iedere mate van feitelijk woongebruik aan de optie voor belaste verhuur in de weg staat.
De bewijslast dat aan de voorwaarden voor belaste verhuur wordt voldaan, rust op degene die zich op die mogelijkheid beroept. De stille maatschap hoeft daarom niet te bewijzen dat de werkkamer uitsluitend zakelijk wordt gebruikt. Wel moet zij de feiten stellen en bij betwisting aannemelijk maken dat de ruimte niet mede als woning wordt gebruikt.
Het hof achtte niet aannemelijk dat de werkkamer uitsluitend voor zakelijke werkzaamheden werd gebruikt. Daarbij wees het op de inrichting van de ruimte, zoals die uit foto’s bleek, de verklaringen over het privégebruik, de btw-aangifte waarin rekening was gehouden met beperkt privégebruik en het ontbreken van een andere werkruimte in de woning.
Ook beperkt woongebruik staat belaste verhuur in de weg
Volgens de Hoge Raad ligt in dat oordeel van het hof besloten dat de werkkamer mede voor woondoeleinden wordt gebruikt. Dat oordeel is in cassatie niet bestreden.
Dat het woongebruik volgens de stille maatschap op jaarbasis hoogstens één à twee procent bedraagt, maakt geen verschil. Elke mate van feitelijk gebruik als woning sluit de mogelijkheid van btw-belaste verhuur uit, ook wanneer dat gebruik zeer beperkt is.
De Hoge Raad corrigeert daarmee het hof op het punt van de eis van uitsluitend zakelijk gebruik, maar laat de uitkomst van de zaak in stand. Het beroep in cassatie wordt ongegrond verklaard.
Hoge Raad, ECLI:NL:HR:2026:1733
