De vijf banken gingen vier jaar terug van start met TMNL om financiële criminaliteit beter te kunnen bestrijden. Naast de eigen transactiemonitoring wilden ze ook elkaars transactiedata kunnen combineren om witwaspraktijken eerder op het spoor te komen. Maar de Autoriteit Persoonsgegevens liet al snel weten die werkwijze als een ‘centraal bancair sleepnet’ te beschouwen – niet helemaal in de geest van de privacywetgeving.
Ondertussen werden de EU-lidstaten het eens over nieuwe regels om witwassen en terrorismefinanciering te voorkomen; daarbij werd een voorstel van Nederland, Denemarken en Duitsland om gegevensdeling tussen instellingen mogelijk te maken afgeschoten. Eerder dit jaar rees dan ook het vermoeden dat het TMNL-initiatief van de vijf banken niet houdbaar zou blijken.
‘Potentieel aangetoond’
Maandag kwamen de banken met een verklaring waaruit blijkt dat TMNL gaat stoppen – althans, in de huidige vorm. De toon is wel positief: ‘De banken verwelkomen de nieuwe antiwitwasregelgeving van de EU, de AMLR, die een brede juridische basis biedt voor samenwerking tussen banken, poortwachters onderling en met publieke partijen. Hierbij zijn tevens de relevante belangen op het gebied van dataprivacy en informatiebeveiliging zorgvuldig afgewogen en gediend.’
Met hun initiatief wilden de banken onderzoeken ‘hoe geavanceerde technologieën, toegepast op een gezamenlijke dataset, onder de huidige Nederlandse en EU-wetgeving kunnen worden gebruikt om witwasactiviteiten aan het licht te brengen’. ‘Het ging hierbij met name om het ontdekken van netwerken die door individuele banken moeilijk te ontdekken zijn bij de transacties van hun eigen klanten. Het werk van TMNL heeft een aanzienlijk potentieel voor een dergelijke aanpak aangetoond, terwijl de privacy van klanten goed wordt gewaarborgd. Hier werd ook op gewezen in het recente Nederlandse wetsvoorstel (dat inmiddels deels is ingetrokken als gevolg van de AMLR), waardoor banken hun inspanningen met grotere nauwkeurigheid kunnen richten op mogelijke criminele activiteiten.’
Onnodige impact verminderd
Met de ALMR op komst is er een duidelijk juridisch kader voor private en publiek-private samenwerking in alle EU-landen, aldus de banken. ‘Tegelijk kan hierbij de privacy van onschuldigen worden beschermd en behouden, waardoor de onnodige impact van de huidige antiwitwasactiviteiten van banken, ook op de relatie met hun klanten, kan worden verminderd.’ Ze gaan zich nu beraden op hoe TMNL binnen die kaders kan opereren. ‘Het zal enige tijd duren voordat de precieze details van wat daarvoor nodig is volledig duidelijk zijn. Dat geldt ook voor de reorganisatie van de activiteiten van TMNL van de huidige naar nieuwe wettelijke kaders. De vijf banken en TMNL zullen daarvoor nauw samenwerken met uiteenlopende belanghebbenden in zowel Nederland als de EU, waaronder toezichthouders, privacyorganisaties en instanties voor opsporing en vervolging.’
Duidelijk is wel dat de huidige activiteiten worden afgebouwd. ‘Omdat dit een aanzienlijke impact zal hebben op de mensen die momenteel bij TMNL werkzaam zijn, worden deze stappen zorgvuldig en met aandacht doorlopen.’ Er werken nu zo’n zestig mensen voor de organisatie, maar dat zullen er minder worden.
