door Misha Hofland
Dat blijkt uit een vonnis van de rechtbank Rotterdam. De kantonrechter oordeelde onlangs dat het ontslag van de CFO geldig is. De topman, die sinds 1998 bij het bedrijf werkte (aanvankelijk als controller) en de laatste jaren indirect eigenaar was, handelde “ernstig verwijtbaar” en gaf Enraf-Nonius een “dringende reden” voor onmiddellijk ontslag. Hij verliest hierdoor zijn recht op een transitievergoeding en moet zelf een schadevergoeding aan zijn voormalige werkgever betalen.
Afspraak over commissie van 15%
De oorsprong van de affaire ligt in 2008, toen Enraf-Nonius een overeenkomst sloot met een Sri Lankaanse bouwonderneming. In Memorandums of Understanding (MoU’s) werd vastgelegd dat Enraf 15% van de aanneemsom – € 11,175 miljoen – zou betalen aan een lokale partner zodra de Sri Lankaanse overheid een contract voor de bouw van twee ziekenhuizen zou tekenen. De tegenprestatie werd omschreven als het “ondersteunen en faciliteren van de uitvoering van het project, inclusief het verkrijgen van alle benodigde overheids- en andere relevante goedkeuringen”.
Kritische vragen Belastingdienst
Enraf-Nonius deed tussen 2012 en 2015 betalingen aan een brievenbusfirma op de Britse Maagdeneilanden, met een bankrekening in Singapore. Het geld was de commissie van 15% over het contract van € 74,5 miljoen dat het Rotterdamse bedrijf in 2011 sloot met de Sri Lankaanse overheid.
In 2015 stelde de Belastingdienst kritische vragen over de aftrekbaarheid van deze betalingen. De fiscus twijfelde aan de echtheid van de declaraties en vermoedde dat het geld was gebruikt voor steekpenningen. Op verzoek van de Belastingdienst stuurde de CFO via een belastingadviseur een – naar nu blijkt valse – overeenkomst op die de betalingen moest rechtvaardigen.
FIOD-inval
Enraf-Nonius kwam ook in het vizier van justitie. De FIOD viel er op 4 september 2024 binnen vanwege verdenkingen van omkoping, valsheid in geschrifte en het doen van onjuiste en/of onvolledige belastingaangifte rond de ziekenhuisprojecten. Opvallend genoeg stuurde de CFO een maand later, op 1 oktober 2024, het vervalste contract ook nog naar de nieuwe eigenaar van Enraf-Nonius, waarbij hij aangaf dat het uit 2011 stamde.
Onderdeel van corruptieonderzoek
De ziekenhuisprojecten in Sri Lanka zijn al langer onderwerp van een internationaal corruptieonderzoek door het OM, zoals het FD in maart van dit jaar onthulde. Justitie vermoedt dat voor miljoenen euro’s aan steekpenningen zijn betaald, “vermoedelijk aan een hoge ambtenaar”, om de projecten binnen te halen. Het onderzoek richt zich op mogelijke betalingen aan de familie van de voormalige Sri Lankaanse president Gotabaya Rajapaksa. Eerder ontdekten onderzoeksjournalisten in Sri Lanka dat de brievenbusfirma van zakenman Nimal Perera is, die financiële banden zou hebben met Namal Rajapaksa, de zoon van de ex-president.
Vervalsing
Uit het vonnis in de ontslagzaak van de CFO blijkt nu dat de overeenkomst in werkelijkheid in 2015 in elkaar werd gezet, maar werd ondertekend met de datum 3 juni 2011 – vóór de ondertekening van het hoofdcontract met Sri Lanka. De CFO paste een concept van een externe projectdirecteur tekstueel aan om de indruk te wekken dat de afspraken vóór de gunning werden gemaakt.
Een nog veel zwaarder verwijt: de volledige inhoud van de overeenkomst was gefabriceerd. In het contract stond een uitgebreide lijst met werkzaamheden die de lokale partner zou hebben verricht. Enraf-Nonius stelde in de rechtszaak zelf dat die werkzaamheden achteraf waren verzonnen, en de enige taak van de wederpartij het binnenhalen van de vergunningen was. “Met andere woorden: volgens [Enraf-Nonius] waren de kritische vragen van de Belastingdienst terecht en moet er inderdaad worden afgevraagd of hier sprake is van omkoping.”
Geen concrete verklaring CFO
De CFO verdedigde zich door te stellen dat de afspraken in het contract wel degelijk klopten en de lokale partner al voor 2008 veel werk had verricht. De rechter oordeelt echter dat elke concrete onderbouwing daarvan ontbreekt. De topman kwam niet verder dan een paar e-mails over documentatie en geregelde reizen, wat “volstrekt onvoldoende” was om werkzaamheden aan te tonen die ten grondslag zouden moeten liggen aan de € 11 miljoen. De rechter merkt op dat de CFO “zelf had aangegeven dat hij maar één keer in Sri Lanka was geweest, op vakantie met zijn vrouw, en dat hij zelf ook niet precies wist wat daar gebeurde”.
Vertrouwen weg
De kantonrechter stelt in het vonnis dat de CFO grote risico’s heeft genomen voor Enraf-Nonius, waaronder fiscale naheffingen, boetes en reputatieschade. “Die risico’s hebben zich inmiddels gematerialiseerd”, schrijft de rechter, verwijzend naar de strafrechtelijke vervolging en negatieve publiciteit in onder meer het FD. “Die risico’s had [de CFO] moeten voorzien, omdat de Belastingdienst al kritische vragen stelde. Hij had moeten weten dat het bedrijf onder een vergrootglas lag en had daarom extra zorgvuldig moeten handelen. Verder is het goed voor te stellen dat [Enraf] hierdoor het vertrouwen in [de CFO] is verloren”, aldus het vonnis. “Zij kan niet meer blind vertrouwen op zijn uitlatingen en het is voor haar moeilijk na te gaan of hij vaker soortgelijke dingen heeft gedaan.” Verder weegt voor de kantonrechter zwaar dat er door eigen handelen van de topman “ernstige twijfel is gerezen over zijn betrouwbaarheid als CFO. Als financieel eindverantwoordelijke voor de onderneming mag van hem een hoog niveau van integriteit worden verwacht. Vanuit zijn voorbeeldfunctie moet hij immers ondergeschikten kunnen aanspreken op hun handelen. Doordat hij hierin verzeild is geraakt is het onhoudbaar om hem in dienst te houden.”
Enraf-Nonius, dat wereldwijd medische apparatuur levert, moet ondertussen verder met de gevolgen van de affaire. Het bedrijf is niet alleen onderwerp van een strafrechtelijk onderzoek, maar raakte naar aanleiding van de Sri Lankaanse kwestie ook betrokken in een civiele procedure met een Britse zakenpartner over niet-betaalde facturen, blijkt uit een kort geding van begin dit jaar.
De CFO mag van de rechter voorlopig wel een kopie houden van de gegevens op zijn bedrijfslaptop en -telefoon om zich te kunnen verweren in het lopende FIOD-onderzoek. De originele apparaten moet hij uiterlijk 30 september teruggeven aan Enraf-Nonius.
Enraf-Nonius heeft niet gereageerd op een verzoek om een reactie.
