Dat blijkt uit de dinsdag gepubliceerde analyse Vermogen naar de volgende generaties van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). De toezichthouder onderzocht de gevolgen van de verwachte erfenisgolf voor financiële producten, dienstverlening en consumenten.
Nederlandse huishoudens waarvan de hoofdkostwinner 75 jaar of ouder is, beschikten in 2025 samen over € 524 miljard aan nettovermogen. Daarvan bestaat € 304 miljard uit overwaarde op de eigen woning.
Het jaarlijks nagelaten vermogen steeg van € 13,3 miljard in 2007 naar € 33,5 miljard in 2022. De AFM verwacht dat de jaarlijkse vermogensoverdracht rond 2050 een piek bereikt. Een toenemend deel van het vermogen zal naar verwachting al tijdens leven worden geschonken.
Verschil tussen voornemen en praktijk
Uit de AFM Consumentenmonitor blijkt dat mensen die binnenkort een erfenis verwachten vaker van plan zijn advies te zoeken dan mensen die al een erfenis hebben ontvangen.
Van de toekomstige erfgenamen zegt de helft advies te willen vragen over de besteding van het vermogen. Ongeveer een kwart verwacht daarvoor een financieel adviseur te raadplegen. Het gaat om andere respondenten dan degenen die al een erfenis hebben ontvangen.
Uit gesprekken met consumenten blijkt dat zij professioneel advies vaak duur vinden en twijfelen aan de meerwaarde ervan. Een 62-jarige deelnemer aan het onderzoek zegt daarover: “Starttarief van €1.500 voor zo’n financieel expert. Dat is wel weer een serieus bedrag.”
Ook bestaat enig wantrouwen over de onafhankelijkheid van adviseurs. Minder financieel vaardige consumenten weten bovendien niet altijd bij welke professional zij terechtkunnen.
Meer vraag naar fiscale planning
De AFM verwacht dat financieel adviseurs en vermogensplanners vaker te maken krijgen met complexe financiële en fiscale vraagstukken rond nalatenschappen en schenkingen. Dat vraagt volgens de toezichthouder om gespecialiseerde kennis en meer samenwerking tussen financieel adviseurs, notarissen en fiscalisten.
Financiële dienstverleners die voor het onderzoek zijn gesproken, signaleren al een toenemende behoefte aan advies. Adviseurs laten zich onder meer bijscholen als executeur of op het gebied van estate planning. Zij verwachten ook dat cliënten vaker al tijdens leven hun nalatenschap willen regelen.
Fiscale overwegingen spelen daarbij een rol. De AFM wijst erop dat vermogen steeds vaker via constructies over meerdere jaren of generaties wordt overgedragen om de belastingdruk te beperken. Als voorbeelden noemt de toezichthouder papieren schenkingen en zogenoemde baby-bv’s.
Waarschuwing voor erfcoaches
De verwachte toename van de adviesvraag brengt volgens de AFM ook risico’s met zich mee. Zo kan tijdsdruk bij dienstverleners leiden tot meer standaardisering en minder zorgvuldige advisering. De toezichthouder waarschuwt bovendien voor minder of niet-gekwalificeerde dienstverleners, waaronder zelfbenoemde erfcoaches die zonder voldoende juridische, fiscale of financiële deskundigheid advies geven aan erfgenamen en erflaters. Dat kan volgens de AFM leiden tot foutieve fiscale constructies, ongeschikte beleggingsadviezen of producten die niet aansluiten bij de situatie van de consument.
Familiehypotheken en overwaarde
De vermogensoverdracht kan ook gevolgen hebben voor de woningmarkt. Volgens een door de AFM aangehaald DNB-onderzoek uit 2023 maakte in 2020 ongeveer één op de zes huishoudens met een hypotheek geheel of gedeeltelijk gebruik van financiering door familie of vrienden.
Familiehypotheken kunnen volgens de AFM een grotere rol gaan spelen doordat binnen families meer vermogen beschikbaar komt. Ze bieden extra financieringsmogelijkheden, maar huishoudens met familiehypotheken hebben gemiddeld hogere hypotheekschulden en woonlasten dan huishoudens met uitsluitend een bancaire hypotheek. Dat vergroot het risico op betalingsproblemen.
Ook waarschuwt de AFM voor alternatieve constructies waarmee ouderen de overwaarde op hun woning kunnen benutten. Sommige daarvan vallen buiten de kredietregels van de Wet op het financieel toezicht en daarmee buiten het toezicht van de AFM. Het gaat bijvoorbeeld om constructies waarbij ouderen een deel van hun woning verkopen en er zelf blijven wonen.
