ABN AMRO kon dan ook niet aansprakelijk worden gehouden voor de geleden schade. Het vonnis is al van 2022, maar werd pas deze week gepubliceerd en werpt een interessante blik op de juridische beoordeling van de verantwoordelijkheid van banken bij fraude.
Fraude
De zaak draaide om een omvangrijke fraude, waarbij het Franse vastgoedbedrijf Immo Azureen in 2019 via een door hackers vervalste e-mail een bedrag van ruim 4,2 miljoen euro overmaakte naar een rekening die leek te behoren aan een notaris. Kort na de overboeking ontdekte het moederbedrijf Iret de fraude en probeerde onmiddellijk het geld terug te halen via de Belgische bank van Immo Azureen. ABN AMRO, waar het frauduleuze bedrag uiteindelijk terechtkwam op de rekening van LuxQapital B.V., blokkeerde de rekening pas uren later en ondernam daarna diverse pogingen om de gelden te traceren en terug te vorderen. Een aanzienlijk deel van het geld kon worden teruggehaald, maar bijna €365.000 bleef onvindbaar.
Bank aansprakelijk gesteld
Immo Azureen stelde ABN AMRO aansprakelijk voor het verlies, omdat de bank volgens haar onvoldoende zorgvuldigheid had betracht bij het accepteren van LuxQapital als klant en het monitoren van verdachte transacties. Het bedrijf betoogde dat de bank te laat en niet adequaat had gereageerd toen duidelijk was dat er sprake was van oplichting, waardoor derden zoals Immo Azureen schade leden. Daarnaast eiste Immo Azureen inzage in een groot aantal bankdocumenten van de bij de fraude betrokken klanten en hun bestuurders, waaronder klantacceptatieformulieren, interne risicobeoordelingen, transactiemonitoring en bankafschriften over een periode van ruim zes jaar. Het bedrijf stelde dat deze stukken nodig zijn om haar bewijsvoering te onderbouwen, omdat ABN AMRO de documenten weigerde vrijwillig te overleggen.
Zorgplicht
De rechtbank stelde vast dat zij rechtsmacht heeft en dat Nederlands recht van toepassing is, omdat partijen dit impliciet hadden gekozen en ABN AMRO in Nederland is gevestigd. De kern van de beoordeling richtte zich op de vraag of de bank haar zorgplicht tegenover Immo Azureen, als derde, had geschonden door onvoldoende toezicht te houden op haar klant LuxQapital en het betalingsverkeer dat uiteindelijk tot de fraude leidde.
Immo Azureen voerde aan dat ABN AMRO had moeten onderzoeken wie LuxQapital werkelijk was, met name vanwege de gewijzigde vestigingsplaats in Iran en een wijziging in het bestuur, en dat de bank door dit nalaten de mogelijkheid tot fraude had gefaciliteerd. Ook stelden de Fransen dat de bank onvoldoende voortvarend had gehandeld toen de frauduleuze overboeking binnenkwam en het achterhouden van informatie haar onnodige kosten had bezorgd. ABN AMRO betwistte de schending van de zorgplicht en voerde aan dat de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) geen verplichting tot bescherming van derden inhoudt en dat de bank juist adequaat had gehandeld door het merendeel van het bedrag veilig te stellen.
Oordeel
De rechtbank oordeelde dat de aanwijzingen die ABN AMRO had over LuxQapital onvoldoende waren om voorafgaand aan de frauduleuze overboeking nader onderzoek te verrichten of de bankrelatie te beëindigen. Er waren geen concrete signalen van frauduleus gedrag of ongebruikelijke transacties die een gevaarsbewustzijn bij de bank hadden moeten oproepen:
“Immo Azureen stelt in de eerste plaats dat ABN AMRO haar zorgplicht heeft geschonden omdat kennis over LuxQapital had moeten leiden tot nader onderzoek en opzegging van de bankrelatie. LuxQapital is namelijk van bestuur gewisseld en de vestigingsplaats is gewijzigd naar een locatie in Iran. Toen ABN AMRO hiervan wetenschap had, had zij nader onderzoek moeten doen. Immo Azureen heeft uit openbare bronnen informatie verkregen over LuxQapital waaruit blijkt dat het een malafide onderneming is. Als ABN AMRO zelf onderzoek had gedaan, zouden feiten aan het licht zijn gekomen over LuxQapital op grond waarvan ABN AMRO de bankrelatie had moeten opzeggen. Door nalaten de vereiste acties te ondernemen heeft ABN AMRO de mogelijkheid gefaciliteerd van het plegen van de fraude. Immers, zonder de betaalrekening die op naam stond van LuxQapital had deze fraude überhaupt niet kunnen plaatsvinden, aldus steeds Immo Azureen.
ABN AMRO betwist deze gestelde zorgplichtschending. Zij voert onder meer aan dat Immo Azureen ten onrechte stelt dat ABN AMRO op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (hierna: Wwft) de verplichting had nader onderzoek te doen naar LuxQapital en daarnaast dat dit een schending van de zorgplicht zou kunnen opleveren.
De rechtbank is met ABN AMRO van oordeel dat voor zover Immo Azureen stelt dat ABN AMRO op grond van bepalingen in de Wwft nader onderzoek had moeten doen naar LuxQapital, en de daarmee opgedane informatie had geleid tot een ‘gevaarsbewustzijn’, dit niet kan leiden tot toewijzing van de vordering. Uit de Wwft kan namelijk niet worden afgeleid dat de daarin vastgelegde onderzoeks- en meldingsverplichtingen in het leven zijn geroepen ter bescherming van belangen van een derde zoals Immo Azureen. In dit geval strekt de Wwft ter bescherming van een algemeen maatschappelijk belang. Het doel van de Wwft is namelijk om de Wet identificatie bij dienstverlening en de Wet melding ongebruikelijke transacties te integreren. Met die wetten wordt uitvoering gegeven aan de Richtlijn 91/308/EEG. Het gaat daarbij om het voorkomen van het witwassen van geld verkregen uit criminele activiteiten. Hieruit volgt dat de verplichting van banken tot het doen van onderzoek naar haar cliënten in het leven is geroepen ter bescherming van het algemene maatschappelijk belang binnen het kader van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme. Het is dus niet bedoeld ter bescherming van derden tegen vermogensschade die kan ontstaan doordat een rekening wordt gebruikt voor frauduleus betalingsverkeer (vergelijk gerechtshof Amsterdam 16 november 2006, NJF 2007, 140). Een eventuele schending van Wwft-verplichtingen levert daarom nog geen zorgplichtschending jegens een derde op.”
De rechtbank was met ABN AMRO van oordeel dat er onvoldoende aanleiding was om nader onderzoek te verrichten naar LuxQapital. “Er is bovendien niet gebleken van aanwijzingen dat voorafgaand aan de frauduleuze overboeking sprake was van transacties die duidden op een gevaar voor derden of dat er in het algemeen ongebruikelijke transacties plaatsvonden op de rekening van LuxQapital. Onder deze omstandigheden was er dus ook geen aanleiding voor ABN AMRO om te onderkennen dat (mogelijk) sprake was van frauduleuze bedrijfsvoering of van cybercriminelen waarmee ABN AMRO de bankrelatie had moeten verbreken. De rechtbank komt daarmee tot de conclusie dat op basis van de kennis die ABN AMRO had over LuxQapital zij voorafgaande aan de frauduleuze overboeking geen actie hoefde te ondernemen uit hoofde van haar zorgplicht jegens derden. ABN AMRO treft daarom op dit punt jegens Immo Azureen geen verwijt.”
Ook het optreden van ABN AMRO na de melding door BNP werd als voldoende beoordeeld: binnen enkele uren werden de rekeningen geblokkeerd en werden onderzoek en vervolgacties ondernomen, waardoor uiteindelijk ruim €3,8 miljoen van de frauduleuze overboeking kon worden teruggevorderd. De rechtbank stelde vast dat eerder of anders optreden geen beter resultaat zou hebben opgeleverd, omdat een groot deel van het geld al was overgeboekt of contant opgenomen.
Wat betreft het verzoek om informatie over de rekeningen van LuxQapital en derden oordeelde de rechtbank dat ABN AMRO gerechtigd was terughoudend te zijn vanwege de bescherming van klantgegevens. De bank heeft de gevraagde informatie uiteindelijk verstrekt en de vertraging had geen gevolgen voor het terugvorderen van het geld. De kosten die Immo Azureen maakte om schadebeperkende maatregelen te treffen, komen daarom niet voor rekening van ABN AMRO.
Uiteindelijk concludeerde de rechtbank dat ABN AMRO haar zorgplicht niet heeft geschonden en de bank daarom niet aansprakelijk is voor de schade die Immo Azureen leed. Het eerdere verstekvonnis waarin ABN AMRO tot betaling was veroordeeld, werd vernietigd en de vorderingen van Immo Azureen afgewezen.
