De belastingdienst heeft in 2021 -in hetzelfde jaar als de “Leidraad Toezicht Grote Ondernemingen”- de ‘Controleaanpak Belastingdienst’ (CAB ) geactualiseerd. Hierin wordt duidelijk de voorkeur uitgesproken voor statistische steekproeven. Niet alleen als controlemiddel, maar ook als instrument waarmee organisaties zichzelf kunnen monitoren. Steekproeven worden ingezet om zowel fiscaaltechnische onderzoeken op bijvoorbeeld aangiften BTW uit te voeren als om de kwaliteit van de fiscale processen en beheersmaatregelen (het ‘Tax Control Framework’) te beoordelen. In discussies met de Belastingdienst over de controle- en steekproefaanpak wordt altijd verwezen naar de CAB en de afgelopen jaren ook steeds vaker naar het Handboek Controle. De Douane maakt bij de uitoefening van het toezicht ook gebruik van de CAB.
Handboek Controle
De Belastingdienst heeft in 2020 het Handboek Controle intern geactualiseerd. Dankzij een WOB-verzoek is het begin 2017 openbaar toegankelijk. De versie uit 2020 is raadpleegbaar op www.belastingdienst.nl. In het voorwoord van een eerdere versie van het handboek uit najaar 2016 schrijven de auteurs: “Is het Handboek Controle nu af? Voor dit moment wel: er ligt een robuust document met een goede samenhang met de CAB-notitie enerzijds en met de werkprogramma’s in het elektronisch controledossier en met overige voorschriften anderzijds. Tegelijkertijd is er het besef dat ons Handboek bij de tijd moet blijven, ook in de dynamische wereld van nu en de nabije toekomst. De ontwikkelingen op het gebied van formeel fiscaal recht, controletechniek en data- en informatietechnologie gebieden ons alert te blijven. Daarom hebben we de ambitie om gewenste aanpassingen sneller te valideren en door te voeren in plaats van eens in de zoveel jaar.” Hieruit mag men opmaken dat de Belastingdienst op basis van ‘best practice’ en theorie zijn controleaanpak regelmatig bijstelt via interne circulaires en richtlijnen. Dit geldt zowel voor de algemene aanpak van de controle door de controlemedewerker als voor de EDP-auditor. Voor de EDP-auditor ligt de nadruk van interne circulaires vooral op complexe vraagstukken die te maken hebben met statistical audit. Het gaat dan over bijvoorbeeld controletolerantie, subsampling, foutevaluatie en extrapolatie bij steekproefonderzoeken.
Controleaanpak in de dagelijkse praktijk
In de opzet, uitvoering en evaluatie van zijn steekproefonderzoeken in de dagelijkse praktijk zien wij welke kant de Belastingdienst op beweegt met de controleaanpak. De Belastingdienst maakt er ook geen geheim van dat de wijzigingen in de aanpak gebaseerd zijn op recent verschenen interne richtlijnen. Overigens dient te worden opgemerkt dat het handboek Controle en de interne circulaires en richtlijnen niet alleen de aanpak ondersteunen voor de controlemedewerker, maar dat dit vaak ook een positieve uitwerking heeft op de aanpak en evaluatie van het steekproefonderzoek.
Wij raden daarom ook aan al vanaf de aankondiging van het boekenonderzoek in overleg te gaan met de controlemedewerker en EDP-auditor van de Belastingdienst over de te verwachten controleaanpak. Wat volgens ons tijdens zo’n voorbespreking in ieder geval altijd aan de orde zou moeten komen is:
- de scope van het onderzoek en of en onder welke voorwaarden sprake zal zijn van extrapolatie naar andere tijdvakken;
- welke materialiteit zal worden toegepast voor de entiteit en hoe dat zich vertaalt naar de mogelijke verschillende administraties en deelonderzoeken;
- onder welke voorwaarden het vooronderzoek tot reductie van het gegevensgerichte onderzoek kan leiden, bijvoorbeeld door gebruik te maken van een dual purpose onderzoek voor bepaalde onderdelen van de administratie (naast de overige beoordeling van de interne beheersing van de klant);
- wat de gevolgen van de inrichting van de administratie zijn voor het onderzoek;
- op welke wijze subsampling zal worden toegepast bij verdichting van mutaties in de administratie;
- onder welke voorwaarden gebruik gemaakt kan worden van verrekening van fouten in voor- en nadeel van de belastingdienst;
- welk feitencomplex zal worden opgevraagd van de getrokken posten en hoe zal worden omgegaan met eventuele omissies;
- hoe de Belastingdienst de steekproef zal evalueren en op welk manier tegenbewijs kan worden geleverd;
- hoe om te gaan met bijzondere posten, waaronder leasefacturen, en of bepaalde onderwerpen buiten de steekproef om geëvalueerd mogen worden.
